Kategorie:

Jak alkohol wpływa na zdrowie? Czy każda dawka jest szkodliwa? Czy alkohol może być zdrowy?

W naszej kulturze picie alkoholu pod postacią piwa, wina czy wódki jest bardzo popularne i traktowane jako coś całkowicie normalnego. To raczej osoby niepijące lub robiące to rzadko są oceniane jako dziwne i nietypowe. Badania naukowe z różnych dziedzin czy dane epidemiologiczne pokazują jednak, że napoje alkoholowe są produktami niezwykle szkodliwymi, często nawet w niewielkich ilościach. Mają negatywne oddziaływanie na ciało i umysł, a także – w szerszym ujęciu – na społeczeństwo.

piwo zdrowe czy nie

Alkohol w przeszłości

Zanim przejdę do konkretów
chciałbym zarysować kontekst mojego artykułu, aby z uwagi na jego
kontrowersyjną dla niektórych i ważną dla wielu tematykę, a także dotyczącą
zarobków przedsiębiorców czy internetowych twórców reklamujących alkohole, nie
zostać źle zrozumianym. Faktem jest, że kultura picia miała znaczenie w rozwoju
naszej cywilizacji. Napoje alkoholowe w Chinach produkowano już około 8-9
tysięcy lat temu, a na terenie dzisiejszej Gruzji około 7-8 tysięcy lat temu. Badania
chemiczne pokazały, że na przykład we wiosce Jihau w chińskiej prowincji Henan warzono
w tamtych czasach napoje alkoholowe z ryżu, miodu oraz winogron lub owoców
głogu. Alkohole w przeszłości spełniały różne istotne funkcje dla jednostek i
społeczeństw, takie jak zabezpieczanie żywności przed psuciem, znieczulanie do
bolesnych zabiegów, spajanie i wspomaganie budowania relacji między osobami,
rodzinami czy społecznościami, a także bywały ważnym elementem przeprowadzania
rytuałów religijnych, które również były ważne w kontekście społecznej jedności
i przetrwania.
Jednak o ile w przeszłości coś
mogło spełniać dobrze swoje zadanie czy też być w danych okolicznościach tak
zwanym mniejszym złem, nie oznacza to, że stan ten trwać będzie w
nieskończoność. Jako ludzkość, pomimo okropieństwa niewolnictwa, cywilizacyjnie
wiele dzięki niemu osiągnęliśmy (nie tylko w odniesieniu do rdzennych
mieszkańców Afryki, Ameryki Północnej i Południowej, lecz także do europejskich
systemów feudalnych), ale to nie znaczy, że dzisiaj niewolnictwo jest z tego
powodu w porządku – jest zupełnie przeciwnie. Na niewłaściwym odnoszeniu się do
zwierząt przez tysiące lat także sporo się dorobiliśmy, co jednak współcześnie
nie usprawiedliwia ich złego traktowania. Nie byłoby też naszej dzisiejszej
cywilizacji i nowoczesnych technologii bez wykorzystania paliw kopalnych,
których spalanie staje się obecnie zbrodnią na klimacie. Takich przykładów jest
więcej. Postanowiłem je przytoczyć dlatego, że w dyskusjach o alkoholu pojawia
się argument, że przyczynił się on do rozwoju cywilizacji. Jest to faktem, ale
nawet w najmniejszym stopniu nie przemawia dzisiaj na jego korzyść (a raczej
korzyść producentów piwa czy wódki oraz firm marketingowych robiących im
kampanie reklamowe). Obecnie potrzeby i funkcje pełnione niegdyś przez alkohole
są z powodzeniem zaspokajane na inne sposoby, nie związane z negatywnymi
efektami picia napojów alkoholowych.

Piwo

Czym jest alkohol, etanol i aldehyd octowy? Piwo, wino, wódka i inne

Na początek podkreślam to, że
należy odróżniać pojęcie „alkohol” w rozumieniu naukowym (chemicznym) od
alkoholu w sensie spożywczym. Wyjaśnijmy sobie czym właściwie z chemicznego
punktu widzenia jest alkohol, a czym napoje alkoholowe, takie jak piwo, wino
czy wódka. Alkohole są organicznymi związkami chemicznymi z co najmniej jedną
grupą hydroksylową – OH – czyli podstawnikiem składającym się z atomu tlenu i
atomu wodoru. Związki chemiczne z końcówką „ol” zawsze są alkoholami. Istnieją
też alkohole bez końcówki „ol” o czym również należy pamiętać. Jest to więc
reguła, od której mamy sporo wyjątków. Związki chemiczne będące alkoholami mają
bardzo różne właściwości fizyczne i chemiczne, na przykład nie wszystkie
mieszają się z wodą. Jest ich całe mnóstwo (jak to w świecie związków
organicznych często bywa), a najczęściej spotykanym w życiu codziennym jest
etanol, który stosuje się jako środek do dezynfekcji czy rozpuszczalnik. Jest
też alkoholem obecnym w napojach alkoholowych, odpowiadającym za ich
psychoaktywne działanie. To właśnie na etanolu skupię się w dalszej części
artykułu.
Alkohole, w sensie napoje
alkoholowe, dzielą się na piwa, wina oraz wysokoprocentowe napoje alkoholowe, w
tym na przykład wódka. Produkuje się je poprzez fermentację produktów
zawierających cukry, takich jak ziarna czy owoce (np. przy wykorzystaniu
jęczmienia, jabłek, winogron), a w przypadku napojów wysokoprocentowych do ich wytwarzania w kolejnym kroku (po fermentacji) wykorzystuje się technikę destylacji.  

alkohol etanol


Składnikiem napojów alkoholowych
jest wspomniany etanol. Według polskiego prawa napojami alkoholowymi są te o
zawartości etanolu powyżej 0,5%. „Napojem alkoholowym w rozumieniu niniejszej
ustawy jest produkt przeznaczony do spożycia zawierający alkohol etylowy
pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5% objętościowych alkoholu”
– mówi treść z Dz. U. 2018 poz. 2137. Ciekawostką jest, że np. kefir również
zawiera etanol, ale w mniejszym stężeniu. Prawo mówi też o zakazie sprzedawania
napojów alkoholowych osobom przed 18 rokiem życia, czyli niepełnoletnim, a
także na kredyt.
Sam etanol jest alkoholem
zbudowanym z dwóch atomów węgla, sześciu atomów wodoru i jednego atomu tlenu.
Jego wzór chemiczny to C2H5OH, gdzie ta ostatnia, OH, to
charakteryzująca alkohole grupa hydroksylowa. Etanol świetnie rozpuszcza się w
wodzie, co z wielu perspektyw stanowi jego zaletę. Jest łatwopalny, a jego
dezynfekujące działanie wynika z tego, że denaturuje („ścina”) białka, a także
może rozpuszczać fosfolipidy, niszcząc w ten sposób komórki bakteryjne i grzybowe, a
także cząsteczki wirusów. Świetnie przenika przez błony komórkowe, co czyni go
wysoce biodostępnym. Za szkodliwe działanie etanolu odpowiada przede wszystkim aldehyd
octowy, do którego etanol jest metabolizowany w wątrobie przy użyciu
dehydrogenazy alkoholowej (w rozkładaniu etanolu udział biorą też
cytochromy P450), zaś aldehyd octowy metabolizowany jest przez dehydrogenazę
aldehydową do kwasu octowego, który to z kolei przekształcany zostaje w
acetylo-CoA (będący także metabolitem białek, węglowodanów i tłuszczy).

wino

To m.in. właśnie aldehyd octowy,
powstający po pierwszym etapie detoksykacji etanolu (z udziałem dehydrogenazy
alkoholowej i cytochromów P450) powoduje kaca i objawy związane z
przedawkowaniem alkoholu: zawroty głowy, nudności, senność, omamy. W mózgu
wpływa na receptory neuroprzekaźników takich jak np. kwas gamma-aminomasłowy
(GABA), serotonina, glutaminian czy acetylocholina, modyfikując zachowanie i
działając uzależniająco. Zwiększa też aktywność dopaminy, co odpowiada za
poczucie przyjemności z picia.

Krótkoterminowe skutki picia alkoholu. Kac i nie tylko

Najpierw skupię się na wpływie
alkoholu na organizm ogólnie, a później przejdę do opisu wpływu alkoholu na
organizm płodu i narodzonego dziecka. Oddziaływanie etanolu można podzielić na
krótkoterminowe, czyli perspektywę kilkunastu czy kilkudziesięciu godzin, kiedy
jest metabolizowany, oraz długoterminowe związane z regularnym spożywaniem
napojów alkoholowych. Chociaż krótkoterminowe skutki picia alkoholu mogą
stanowić bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia, to te długoterminowe przyczyniają
się do powstawania przewlekłych chorób i stanów patologicznych w organizmie.
Szybki i bezpośredni wpływ alkoholu
na zdrowie w skali krótkoterminowej może być różny, zależnie od czynników
takich jak wiek osoby pijącej, jej płeć, wzrost i masa ciała, a także objętość
tkanki tłuszczowej, dieta, przyjmowane leki, posiadanie określonych sekwencji
DNA w swoim genomie (zwłaszcza tych dla genów kodujących enzymy i inne białka
biorące udział w metabolizowaniu etanolu), pory dnia (wpływ chronobiologii) i
wreszcie, przyjętej dawki etanolu. Wszystko to będzie decydowało o wystąpieniu
poszczególnych objawów oraz o ich nasileniu. Eliminacja etanolu z organizmu
jest na przykład bardzo wolna u płodów ze względu na niską aktywność
dehydrogenazy alkoholowej i cytochromów P450. U narodzonych aktywność ta
zwiększa się po jedzeniu, dlatego metabolizm etanolu jest szybszy po odżywianiu,
a wolniejszy na czczo. Z leków spowalniających metabolizowanie etanolu wymienić
można disulfiram (do leczenia alkoholizmu), który osłabia utlenianie aldehydu octowego do kwasu octowego, wydłużając jego nieprzyjemne działanie. Polimorfizmy pojedynczych
nukleotydów w genach kodujących dehydrogenazę alkoholową i aldehydową także
wpływają na tempo metabolizowania etanolu i aldehydu octowego.
Wśród krótkoterminowych efektów
wypicia niedużych ilości alkoholu wymienia się euforię, zwiększenie pewności
siebie i towarzyskości, senność, zaburzoną koordynację mięśni, zaczerwienienie
twarzy i osłabienie racjonalnego osądu sytuacji. Wraz ze wzrostem stężenia
etanolu we krwi pojawiają się takie objawy, jak opóźnione reakcje na bodźce, agresja,
zaburzenia pamięci, osłabienie narządów zmysłów (zwłaszcza wzroku i równowagi),
zawroty głowy, wymioty, brak koordynacji ruchów, zmniejszenie odczuwanego bólu,
utrata przytomności i późniejsza amnezja, zimne i drętwe kończyny, problemy z utrzymaniem moczu, niewydolność oddechowa,
śpiączka. Objawy przedawkowania alkoholu mogą prowadzić do zgonu.

alkoholizm

Długoterminowe skutki picia alkoholu. Czy alkohol szkodzi zdrowiu?

W literaturze naukowej można
znaleźć zarówno publikacje bezpośrednio dowodzące, że picie alkoholu powoduje
określone choroby, jak i takie które sugerują związek przyczynowo-skutkowy, ale
go wprost nie potwierdzają. Regularne spożywanie i tym bardziej nadużywanie
alkoholu może skutkować, a przede wszystkim zwiększać prawdopodobieństwo chorób przewodu pokarmowego, trzustki i wątroby, w tym zapalenia błon śluzowych przewodu pokarmowego, żylaków przełyku, zapalenia trzustki, marskości oraz raka wątroby. Może też zwiększać
ryzyko innych nowotworów, np. raka piersi, gardła, przełyku. Picie alkoholu
wiąże się oczywiście także z możliwością popadnięcia w alkoholizm, jak również
uszkodzeniami układu nerwowego (obwodowego i centralnego) i rozmaitymi
problemami psychologicznymi i psychiatrycznymi (w tym np. depresja, lęki,
fobie, zaburzenia osobowości, mania).

Jak alkohol wpływa na serce i układ krwionośny?

Jeśli chodzi o układ krwionośny,
to jest on właściwie jedynym, na który rzadkie spożycie
alkoholu może wpływać pozytywnie, ponieważ ma działanie przeciwzakrzepowe. Zmniejsza
stężenie fibrynogenu i prozapalnego białka CRP, a zwiększa adiponektyny i
poprawia stosunek „dobrej” lipoproteiny HDL wobec „złej” lipoproteiny LDL (tzw.
zły i dobry cholesterol). Analizy pokazują, że osoby pijące niewielkie ilości
alkoholu rzadziej zapadają na choroby takie jak zakrzepica żył głębokich i
zatorowość płucna (badanie epidemiologiczne przeprowadzone na blisko 9
tysiącach osób w wieku 68 lat lub starszych) w porównaniu do abstynentów. Jedna
z metaanaliz podaje, że dawki od 5 do 25 gramów etanolu na dobę silnie
korelowały ze zmniejszeniem ryzyka zgonu z powodów sercowo-naczyniowych. Dodatkowo, nieduże dawki napojów
alkoholowych mogą pomagać po przebyciu zawału serca, jednak w praktyce są często odradzane, gdyż alkohol może wchodzić w niepożądane interakcje z lekami.

Wszystkie te korzyści mają
jedno wyraźne zastrzeżenie: mowa o małym lub umiarkowanym spożyciu, określanym
zwykle jako maksymalnie jedna lub dwie szklanki niskoprocentowego napoju alkoholowego o objętości
około 300 mililitrów na dobę (około 6-12 gramów etanolu dla kobiet i około 12-24 gramy
etanolu dla mężczyzn) lub około 120 mililitrów czerwonego wina lub do 50 mililitrów wysokoprocentowego napoju alkoholowego (przy czym normy te są regularnie, wraz z nowymi wynikami badań, obniżane). Badania pokazują, że przy większych dawkach sytuacja się
odwraca i alkohol zamiast pomagać lub chronić przed poszczególnymi chorobami,
dodatkowo zwiększa ich ryzyko. Naukowcy wskazują też na to, że podane korelacje
przemawiające za korzystnym wpływem spożycia etanolu na układ
sercowo-naczyniowy mogą wynikać z tego, iż osoby które piją mało lub
umiarkowanie bardziej dbają o zdrowie oraz mają wyższy status ekonomiczny i
społeczny, a także z obecności dodatkowych związków prozdrowotnych (np.
resweratrol, którego biodostępność jest niestety niewielka) w napojach
alkoholowych.

Przeczytaj także: Dieta dla serca

Jak picie alkoholu
działa na układ nerwowy i zdrowie psychiczne?

Niestety, w układzie nerwowym i
psychicznym picie alkoholu sieje spustoszenie. Uszkadza komórki nerwowe,
zaburza ich metabolizm, dereguluje działanie neurotransmiterów (neuroprzekaźników)
i ich receptorów. Zwiększa i przyspiesza ryzyko wystąpienia demencji (jego
ochronne w tym zakresie działanie, o którym się czasem spekuluje, nie zostało
udowodnione). Picie alkoholu pogarsza funkcje poznawcze, zdolność uczenia się i
zapamiętywania. Może wywoływać stany zapalne w mózgu, choć część wskazujących na
to badań bazuje jedynie na testach komórkowych in vitro. Z kolei publikacje dowodzące osłabianiu neurogenezy
(tworzenia nowych komórek nerwowych) w hipokampie opierają się na
eksperymentach na ssakach naczelnych (np. makakach królewskich), ale nie na ludziach.

wódka

Prace z zakresu epigenetyki
wskazują, że picie alkoholu może obniżać metylację DNA i zmieniać acetylację
histonów w komórkach mózgu, zaburzając ekspresję genów (nasilenie ich
odczytywania i produkcji na ich bazie RNA i białek). Regularne spożywanie
alkoholu jest przyczyną niedoborów witamin z grupy B, zwłaszcza witaminy B1
(tiamina), co może skutkować zespołem Korsakowa i encefalopatią Wernickiego:
oczopląsami, zaburzeniami w koordynacji ciała, pamięci świeżej (tzw.
krótkotrwałej), świadomości, apatią. W kontekście zdrowia psychicznego picie
alkoholu zwiększa szanse na wystąpienie depresji i zaburzeń lękowych, a gdy
porówna się alkoholików i nie-alkoholików, to ci pierwsi znacznie częściej
dokonują prób samobójczych.

Alkohol a układ pokarmowy. Trzustka, wątroba, pęcherzyk żółciowy. Marskość wątroby największym zagrożeniem

Wspomniałem też o negatywnym
działaniu picia napojów alkoholowych na układ pokarmowy. Etanol (zwłaszcza w
wysokich stężeniach, jak np. w wódce) może zwiększać ryzyko zapalenia błony
śluzowej żołądka. Może też powodować zaburzenia wchłaniania poszczególnych
związków chemicznych oraz prowadzić do niedoborów, w tym wspomnianej tiaminy
(witamina B1). Jednak najbardziej narażona jest wątroba. Z piciem
alkoholu wiąże się ryzyko zachorowania na alkoholowe zapalenie wątroby, alkoholową chorobę wątroby, alkoholowe stłuszczenie wątroby oraz alkoholowe zwłóknienie (marskość) wątroby.
Alkohol jest też główną przyczyną raka wątroby w populacjach, gdzie silnie
zakorzeniona jest kultura picia piwa i innych napojów alkoholowych, co
potwierdzają badania przeprowadzone w USA i we Włoszech. Od picia alkoholu
obrywa również trzustka, której etanol grozi wywołaniem ostrego lub przewlekłego
stanu zapalnego, a także cukrzycy. Picie zwiększa też ryzyko zachorowania na raka trzustki i pęcherzyka żółciowego.

Czy picie alkoholu dereguluje układ hormonalny i powoduje zaburzenia
seksualne?

Obserwacje potwierdzają, że
regularne spożywanie alkoholu, zwłaszcza w dawkach wyższych niż te, jakie
organizm człowieka może względnie swobodnie zmetabolizować, a o których pisałem
wcześniej, może prowadzić do zaniku jąder (szczególnie biorących udział w spermatogenezie komórek Sertolego) i mniejszej produkcji testosteronu
oraz do impotencji u mężczyzn. Z kolei przy malutkich dawkach alkoholu może
nastąpić krótkotrwały wyrzut testosteronu do krwi. Co więcej, u mężczyzn
alkohol może mieć działanie feminizujące i sprzyjać powstawaniu ginekomastii,
zaś u kobiet ze względu na wywoływanie zaburzeń gospodarki estrogenowej –
rakowi piersi. Oprócz tego alkohol negatywnie działa na endokrynne funkcje szyszynki, podwzgórza, tarczycy.

Alkohol i nowotwory. Czy picie sprzyja chorobom nowotworowym?

Temat nowotworów już się tu
przewijał i będzie się pojawiał dalej, ale podsumujmy go. Badanie kohortowe
przeprowadzone w ośmiu krajach Unii Europejskiej (Francja, Włochy, Hiszpania,
Wielka Brytania, Holandia, Grecja, Niemcy, Dania), a uwzględniające blisko 110
tysięcy mężczyzn i ponad 250 tysięcy kobiet pokazało, że 10% wszystkich
nowotworów u mężczyzn i 3% wszystkich nowotworów u kobiet ma przyczynę (przy założeniu, że występuje związek przyczynowo-skutkowy) w piciu
alkoholu. Jeśli chodzi o nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego, to
picie alkoholu odpowiadało aż za 44% przypadków u mężczyzn i 25% u kobiet.
Wśród nowotworów wątroby 33% dla mężczyzn i 18% u kobiet. Przy raku jelita
grubego 17% dla mężczyzn i 4% dla kobiet, a przy raku piersi 5% u kobiet.  

alkohol piwo zdrowie


Wpływ alkoholu na płód, dziecko, młodzież  

Niezwykle ważna jest też kwestia
wpływu alkoholu wypitego przez ciężarną na płód. W tym zakresie także
opublikowano wiele prac naukowych i są one często jeszcze bardziej
pesymistyczne od tych, które badają i porównują różne ryzyka dla dorosłych. U
dzieci diagnozuje się alkoholowy zespół płodowy, będący skutkiem picia napojów
alkoholowych przez matkę w czasie ciąży. Niestety etanol czy aldehyd octowy
przenikają przez łożysko do krwioobiegu płodu. Duże znaczenie ma tutaj fakt, że
nie ma bezpiecznych dawek alkoholu dla płodu i potencjalnie każda, nawet jeden
łyk, może zaszkodzić. Dowiedziono na przykład, że wprawdzie nieduże dawki
alkoholu pite przez ciężarną w czasie ciąży niekoniecznie spowodują typowy dla
osób z alkoholowym zespołem płodowym wygląd twarzy, ale mogą za to uszkodzić
mózg i wpłynąć negatywnie na przyszłe zachowanie dziecka. Stąd u kobiet w ciąży
picie jest radykalnie odradzane, tak samo jak u starających się o dziecko.
Alkoholowy zespół płodowy (FAS) niesie
szereg różnych objawów mogących mieć wiele postaci oraz stopni ich nasilenia. Z
reguły najbardziej charakterystyczne są zmiany w wyglądzie twarzy, opisywane
jako obniżone powieki, wąska warga górna z płytszą, wygładzoną rynienką nosową,
mała żuchwa, szeroki rozstaw oczu, mały nos. Szyja u osób z płodowym zespołem
alkoholowym jest częściej krótsza. Noworodki z alkoholowym zespołem płodowym są
zwykle małe i lekkie, mają małe głowy. Jednak najgorsze są objawy ze strony
układu nerwowego: zaburzenia w koordynacji ruchów, nieprawidłowości czuciowe
narządów zmysłów, problemy z pamięcią oraz uczeniem się i znacznie obniżenie ilorazu inteligencji (IQ), opóźnienie rozwoju
mowy, trudności w nawiązywaniu relacji (czasem nawet z najbliższymi). Trzeba
zdawać sobie sprawę, że to tylko część objawów i nie zawsze wszystkie wystąpią
u dotkniętego zespołem dziecka. To, że w ogóle się pojawiają wynika przede
wszystkim z dwóch rzeczy: płód ma niską aktywność enzymów neutralizujących
etanol i jego metabolity, a ich szkodliwe działanie w okresie tworzenia się i
fundamentalnego rozwoju układu nerwowego polega na zaburzaniu proliferacji
(namnażania się) komórek, ich migracji oraz wzrostu, tworzenia połączeń
synaptycznych. Choć po narodzinach okres krytyczny dziecko ma już za sobą, to
rekomenduje się powstrzymywanie od picia alkoholu również u matek w trakcie
karmienia piersią. U dzieci i młodzieży objawy picia alkoholu często są podobne, jak u dorosłych, ale zwykle bardziej nasilone i groźniejsze.

alkoholowy zespół płodowy
Alkoholowy zespół płodowy i niektóre cechy twarzy.
Źródło: National Institute of Alcohol Abuse and Alcoholism, z późn. zm. 

Czy alkohol jest zdrowy? Czy alkohol skraca życie?

O pozytywnym wpływie picia
alkoholu na zdrowie wspominałem raz po raz w poprzednich akapitach, a w tym
chciałbym się na tym skupić. Najwięcej pisałem o pozytywnym działaniu
rzadkiego spożywania etanolu na układ sercowo-naczyniowy (i jego choroby),
gdyż jest on najwyraźniejszy i zdaje się być też faktycznie dobrze
udokumentowanym (choć niewolnym od krytyki). Codzienne jednokrotne lub
ewentualnie dwukrotne wypicie małej ilości (zwłaszcza czerwonego wina, ale nie
tylko) może chronić (zmniejszać ryzyko) przed udarem niedokrwiennym czy chorobą
wieńcową. Jednocześnie naukowcy i lekarze przestrzegają, że umiarkowane picie
nie może być u osób z chorobami serca traktowane jako zamiennik zdrowej diety,
ćwiczeń fizycznych oraz leków. Może być jedynie drobnym wspomagaczem u
poszczególnych pacjentów (szczególnie u kobiet po 68 roku życia). Zwracam uwagę na słowo „poszczególnych” – jak już
wiemy, picie alkoholu w zdecydowanej większości przypadków, nawet w małych
dawkach, jest szkodliwe i ewentualne korzyści niemal zawsze przegrywają ze
stratami. Dodatkowo, istnieją doniesienia o tym, że alkohol może zapobiegać
powstawaniu kamieni nerkowych oraz – w bardzo małych dawkach – poprawiać jakość
snu. Za to w umiarkowanych i większych dawkach działa wręcz przeciwnie,
prowadząc do silnych problemów z zasypianiem.
Obecnie istnieje konsensus
naukowców i lekarzy co do tego, że alkohol wypijany nawet w niedużych dawkach
jest szkodliwy. Jeżeli może nieść jakieś pojedyncze korzyści to w dominującej
większości przypadków negatywne skutki picia zdecydowanie będą przeważać. W
dzisiejszych warunkach, gdzie mamy dostęp do znacznie lepszych i
bezpieczniejszych sposobów na rozluźnienie, nawiązanie relacji międzyludzkich
czy znieczulenie do operacji, alkohol nie jest już wyjątkowy.
Picie stwarza też dodatkowe,
stosunkowo młode w skali historycznej (i tym bardziej ewolucyjnej) zagrożenia.
Autorzy przeglądów systematycznych i metaanaliz, w tym uwzględniających tak
duże próby jak blisko 4 miliony osób, podają wprost, że nie ma dowodów na to,
że umiarkowane picie alkoholu może być korzystne w porównaniu z całkowitą
abstynencją lub sięganiem po napoje alkoholowe sporadycznie. Choć istnieją
prace sugerujące korzystny wpływ umiarkowanego picia alkoholu na długość życia,
to są one starsze i na stosunkowo małych próbach badanych, a ich wnioski są
przez najnowsze wyniki podważane (z wyjątkiem niektórych grup pacjentów z
chorobami układu sercowo-naczyniowego). Podkreślić trzeba jednak, że oczywiste
jest, że dużo gorszy będzie wpływ alkoholu na kogoś kto go spożywa regularnie
czy nadużywa niż u osoby pijącej umiarkowanie lub wręcz rzadko, od czasu do czasu.
Trzeba też zadać pytanie: czy
alkohol tuczy? Napoje alkoholowe z pewnością są wysokokaloryczne. Wystarczy
porównać energetyczność etanolu z białkami czy węglowodanami. Jeden ich gram
dostarcza nam 4 (kilo)kalorie, podczas gdy 1 gram etanolu dostarcza do
organizmu aż 7 (kilo)kalorii. Jedynie tłuszcz jest bardziej kaloryczny z
wynikiem 9 (kilo)kalorii na 1 gram. Ponieważ etanol może być przekształcany w
acetylo-CoA (o czym pisałem wcześniej), a ten z kolei do kwasów tłuszczowych
odkładanych w tkance tłuszczowej, to owszem – picie alkoholu może sprzyjać
tyciu. Jak wiadomo, nadwaga i otyłość (zwłaszcza ta druga) wiążą się z
szeregiem poważnych problemów zdrowotnych. W nowej, zeszłorocznej publikacji w
Lancecie naukowcy przeprowadzili ogromną analizę licznych badań dotyczących
wpływu picia alkoholu na występowanie różnych chorób, starzenie się, długość
życia itd. i wnioskują oni jasno: Spożywanie alkoholu jest wiodącym czynnikiem
ryzyka i powoduje znaczną utratę zdrowia.

wypadki drogowe alkohol

Kultura picia alkoholu

Rozpatrując picie alkoholu w
kontekście zdrowia publicznego trzeba też brać pod uwagę kwestie takie jak
wypadki drogowe albo utonięcia po spożyciu np. piwa. Nie bez znaczenia jest też
to, że na leczenie chorób związanych z piciem napojów alkoholowych wydawane są
ogromne pieniądze. Kultura picia łatwy i szybki dostęp do alkoholu na każdym
osiedlu, promocja picia napojów alkoholowych, także poprzez reklamy i
powszechne przyzwolenie na upijanie się, sprzyja przemocy domowej czy
napaściom, które niejednokrotnie dokonywane są pod wpływem odurzenia. Awantury
domowe, rozwody i wiele innych – to społeczne skutki naszej kultury picia, o
których szerzej opowiem w osobnym artykule (początkowo planowałem je umieścić
tutaj, ale jak widać tekst i tak wyszedł bardzo długi, więc o alkoholu w
kontekście społecznym, ekonomicznym i filozoficznym napiszę drugi artykuł).
Choć chciałoby się powiedzieć, że
każdy ma wolny wybór i to od niego zależy czy się uzależni czy nie, to
rzeczywistość, ta biologiczna, jest bardziej przygnębiająca. Oczywiście siła
woli i motywacja mają znaczenie, ale mają je także nasze naturalne skłonności,
wzmacniane przez kulturę. Dopiero gdy ma się jako taki ogląd na temat wpływu
alkoholu na zdrowie można świadomie zdecydować o wypiciu go. Czy na
wydarzeniach i w kampaniach, gdzie promowane jest picie alkoholu (piwa w
szczególności), znajdziemy chociaż 10% tego, co właśnie opisałem? Z reguły
kończy się na truizmie, że alkohol szkodzi zdrowiu i poważnie zagraża płodom. Większość
ludzi, która pije, nie robi tego w pełni świadomie, z odpowiednią wiedzą, a tym
samym trudno nazwać ich wybór wolnym.
Za merytoryczne krytyczne uwagi do artykułu
przed publikacją dziękuję dietetykowi dr. Damianowi
Parolowi
, chemiczce dr inż. Katarzynie Pytkowskiej, lekarzowi Szymonowi Suwale, psychologowi Michałowi Misiakowi oraz farmaceucie Łukaszowi Zielińskiemu.
Prowadzenie bloga naukowego
wymaga ponoszenia kosztów. Merytoryczne przygotowanie do napisania artykułu to
często godziny czytania podręczników i publikacji. Zdecydowałem się więc stworzyć
profil na Patronite,
gdzie w prosty sposób można ustawić comiesięczne wpłaty na rozwój bloga. Dzięki
temu może on funkcjonować i będzie lepiej się rozwijać. Pięć lub dziesięć
złotych miesięcznie nie jest dla jednej osoby dużą kwotą, ale przy wsparciu
wielu staje się realnym, finansowym patronatem bloga, dzięki któremu mogę
poświęcać więcej czasu na pisanie artykułów.
Literatura
Aberle,
Nicholas S., et al. „Acetaldehyde-induced cardiac contractile dysfunction
may be alleviated by vitamin B1 but not by vitamins B6 or
B12.” Alcohol and Alcoholism (2004).
Albert,
Michelle A., Robert J. Glynn, and Paul M. Ridker. „Alcohol consumption and
plasma concentration of C-reactive protein.” Circulation (2003).
Bachmann,
Kai, et al. „Chronic pancreatitis–a surgeons' view.” Medical
Science Monitor (2008).
Blanco, Ana
M., et al. „Involvement of TLR4/type I IL-1 receptor signaling in the
induction of inflammatory mediators and cell death induced by ethanol in cultured
astrocytes.” The Journal of Immunology (2005).
Bode,
Christiane, and J. Christian Bode. „Alcohol’s role in gastrointestinal
tract disorders.” Alcohol health and research world (1997).
Boffetta,
Paolo, and Mia Hashibe. „Alcohol and cancer.” The lancet oncology (2006).
Brien, Susan
E., et al. „Effect of alcohol consumption on biological markers associated
with risk of coronary heart disease: systematic review and meta-analysis of
interventional studies.” BMJ (2011).
Cederbaum,
Arthur I. „Alcohol metabolism.” Clinics in liver
disease (2012).
Charlet, K.,
A. Beck, and A. Heinz. „The dopamine system in mediating alcohol effects
in humans.” Behavioral Neurobiology of Alcohol Addiction (2011).
Costanzo,
Simona, et al. „Alcohol consumption and mortality in patients with
cardiovascular disease: a meta-analysis.” Journal of the American
College of Cardiology (2010).
D’Addario,
Claudio, et al. „Ethanol induces epigenetic modulation of prodynorphin and
pronociceptin gene expression in the rat amygdala complex.” Journal
of Molecular Neuroscience (2013).
Djoussé, Luc,
and J. Michael Gaziano. „Alcohol consumption and heart failure: a
systematic review.” Current atherosclerosis reports (2008).
Edenberg,
Howard J., and Jeanette N. McClintick. „Alcohol dehydrogenases, aldehyde
dehydrogenases, and alcohol use disorders: a critical
review.” Alcoholism: Clinical and Experimental Research (2018).
Fentiman, Ian
S., Alain Fourquet, and Gabriel N. Hortobagyi. „Male breast
cancer.” The Lancet (2006).
Fergusson,
David M., Joseph M. Boden, and L. John Horwood. „Tests of causal links
between alcohol abuse or dependence and major depression.” Archives
of general psychiatry (2009).
Garaycoechea,
Juan I., et al. „Alcohol and endogenous aldehydes damage chromosomes and
mutate stem cells.” Nature (2018).
Gavaler,
Judith S. „Alcoholic beverages as a source of
estrogens.” Alcohol health and research world (1998).
Griswold, Max
G., et al. „Alcohol use and burden for 195 countries and territories,
1990–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study
2016.” The Lancet (2018).
Heffernan,
Thomas M. „The impact of excessive alcohol use on prospective memory: a
brief review.” Current Drug Abuse Reviews (2008).
Hipolito, L.,
et al. „Brain metabolism of ethanol and alcoholism: an update.” Current
drug metabolism (2007).
Hirvonen,
Tero, et al. „Nutrient intake and use of beverages and the risk of kidney
stones among male smokers.” American journal of
epidemiology (1999).
Holahan,
Charles J., et al. „Late‐life alcohol consumption and 20‐year
mortality.” Alcoholism: Clinical and Experimental Research (2010).
http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180002137
https://goldbook.iupac.org/html/A/A00204.html
https://www.cdc.gov/infectioncontrol/guidelines/disinfection/disinfection-methods/chemical.html
https://www.scientificamerican.com/article/alcohol-consumption-increases-risk-of-breast-and-other-cancers-doctors-say
Huang, Qi, et
al. „Pharmacophore/receptor models for GABAA/BzR subtypes (a1b3g2, a5b3g2,
and a6b3g2) via a comprehensive ligand-mapping approach.” Journal of
Medicinal Chemistry (2000).
Imhof, Armin,
et al. „Effect of alcohol consumption on systemic markers of
inflammation.” The Lancet (2001).
Jangra,
Ashok, et al. „Epigenetic modifications, alcoholic brain and potential
drug targets.” Annals of neurosciences (2016).
Jeremy M.
Berg, Lubert Stryer, John L. Tymoczko, Gregory J. Gatto. „Biochemia”.
Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa (2019).
Ji,
Jianguang, and Kari Hemminki. „Variation in the risk for liver and gallbladder
cancers in socioeconomic and occupational groups in Sweden with etiological
implications.” International archives of occupational and
environmental health (2005).
Jung,
Young-chul, and Kee Namkoong. „Alcohol: Intoxication and
poisoning–Diagnosis and treatment.” Handbook of clinical neurology
(2014).
Kanny, Dafna,
et al. „Vital signs: alcohol poisoning deaths—United States,
2010–2012.” MMWR. Morbidity and mortality weekly report (2015).
Kuźma,
Elżbieta, et al. „History of alcohol use disorders and risk of severe
cognitive impairment: a 19-year prospective cohort study.” The
American Journal of Geriatric Psychiatry (2014).
Laatikainen,
Tiina, et al. „Increased mortality related to heavy alcohol intake
pattern.” Journal of Epidemiology & Community Health (2003).
LoConte,
Noelle K., et al. „Alcohol and cancer: a statement of the American Society
of Clinical Oncology.” J Clin Oncol (2018).
March,
Samanta Mabel, Paula Abate, and Juan Carlos Molina. „Acetaldehyde
involvement in ethanol’s postabsortive effects during early
ontogeny.” Frontiers in behavioral neuroscience (2013).
McDonnell,
Gerald, and A. Denver Russell. „Antiseptics and disinfectants: activity,
action, and resistance.” Clinical microbiology reviews (1999).
McGovern,
Patrick E., et al. „Fermented beverages of pre-and proto-historic
China.” Proceedings of the National Academy of Sciences (2004).
McGovern,
Patrick, et al. „Early Neolithic wine of Georgia in the South
Caucasus.” Proceedings of the National Academy of Sciences (2017).
McHugh, R.
Kathryn, Sara Wigderson, and Shelly F. Greenfield. „Epidemiology of
substance use in reproductive-age women.” Obstetrics and Gynecology
Clinics (2014).
Melis,
Miriam, et al. „Ethanol and acetaldehyde action on central dopamine
systems: mechanisms, modulation, and relationship to
stress.” Alcohol (2009).
Méndez,
Milagros, and Marcela Morales-Mulia. „Role of mu and delta opioid
receptors in alcohol drinking behaviour.” Current drug abuse reviews
(2008).
Mennen,
Louise I., et al. „Fibrinogen: a possible link between alcohol consumption
and cardiovascular disease?.” Arteriosclerosis, thrombosis, and
vascular biology (1999).
Morgan,
Timothy R., Sarathy Mandayam, and M. Mazen Jamal. „Alcohol and
hepatocellular carcinoma.” Gastroenterology (2004).
Morris,
Stephanie A., et al. „Alcohol inhibition of neurogenesis: a mechanism of
hippocampal neurodegeneration in an adolescent alcohol abuse
model.” Hippocampus (2010).
Mukamal,
Kenneth J., Stephanie E. Chiuve, and Eric B. Rimm. „Alcohol consumption
and risk for coronary heart disease in men with healthy
lifestyles.” Archives of Internal Medicine (2006).
Nava-Ocampo,
Alejandro A., et al. „Elimination kinetics of ethanol in pregnant
women.” Reproductive Toxicology (2004).
Neiman, Jack.
„Alcohol as a risk factor for brain damage: neurologic
aspects.” Alcoholism: Clinical and Experimental Research (1998).
O’shea,
Robert S., et al. „Alcoholic liver disease.” Hepatology (2010).
Pahor, Marco,
et al. „Alcohol consumption and risk of deep venous thrombosis and
pulmonary embolism in older persons.” Journal of the American
Geriatrics Society (1996).
Panza, F., et
al. „Vascular risk factors, alcohol intake, and cognitive
decline.” The Journal of Nutrition Health and Aging (2008).
Peugh,
Jordon, and Steven Belenko. „Alcohol, drugs and sexual function: a
review.” Journal of psychoactive drugs (2001).
Pohorecky,
Larissa A., and John Brick. „Pharmacology of
ethanol.” Pharmacology & therapeutics (1988).
Ronksley,
Paul E., et al. „Association of alcohol consumption with selected
cardiovascular disease outcomes: a systematic review and meta-analysis.”
(2011).
Rosso, Ana
María. „Beer and wine in antiquity: beneficial remedy or punishment
imposed by the Gods?.” AMHA-Acta medico-historica
Adriatica (2012).
Schütze,
Madlen, et al. „Alcohol attributable burden of incidence of cancer in
eight European countries based on results from prospective cohort
study.” BMJ (2011).
Sinkiewicz,
W., and M. Weglarz. „Alcohol and wine and cardiovascular diseases in
epidemiologic studies.” Przeglad lekarski (2009).
Stevenson,
Joanne Sabol. „Alcohol use, misuse, abuse, and dependence in later
adulthood.” Annual review of nursing research (2005).
Stewart,
Scott H., Arch G. Mainous, and Greg Gilbert. „Relation between alcohol
consumption and C-reactive protein levels in the adult US
population.” The Journal of the American Board of Family
Medicine (2002).
Stockwell,
Tim, et al. „Do “moderate” drinkers have reduced mortality risk? A
systematic review and meta-analysis of alcohol consumption and all-cause
mortality.” Journal of studies on alcohol and drugs (2016).
Taffe,
Michael A., et al. „Long-lasting reduction in hippocampal neurogenesis by
alcohol consumption in adolescent nonhuman primates.” Proceedings of
the National Academy of Sciences (2010).
Tapert, Susan
F., et al. „fMRI measurement of brain dysfunction in alcohol‐dependent
young women.” Alcoholism: Clinical and Experimental
Research (2001).
Taylor,
Benjamin, Jürgen Rehm, and Gerhard Gmel. „Moderate alcohol consumption and
the gastrointestinal tract.” Digestive Diseases (2005).
Testino,
Gianni. „Alcoholic diseases in hepato-gastroenterology: a point of
view.” Hepato-gastroenterology (2008).
Verbaten,
Marinus N. „Chronic effects of low to moderate alcohol consumption on
structural and functional properties of the brain: beneficial or
not?.” Human Psychopharmacology: Clinical and
Experimental (2009).
Voigt,
Michael D. „Alcohol in hepatocellular cancer.” Clinics in liver
disease (2005).
Wallner, M.,
and R. W. Olsen. „Physiology and pharmacology of alcohol: the
imidazobenzodiazepine alcohol antagonist site on subtypes of GABAA receptors as
an opportunity for drug development?.” British journal of
pharmacology (2008).
Williams,
Janet F., Vincent C. Smith, and Committee on Substance Abuse. „Fetal
alcohol spectrum disorders.” Pediatrics (2015).

 

Najnowsze wpisy

`

9 myśli w temacie “Jak alkohol wpływa na zdrowie? Czy każda dawka jest szkodliwa? Czy alkohol może być zdrowy?

  1. Nie piję alkoholu w ogóle, w żadnych sytuacjach, dlatego chcę dodać że kwestia "kultury picia alkoholu" jest naprawdę dołująca.
    Nawet najpoważniejsi i najbardziej dojrzali ludzie, potrafią nagle zamienić się w małego brzdąca gdy tylko usłyszą o wyjściu na piwko, nie chodzi mi tu o zrozumiałą radość ze spotkania tylko o niezdrowe podniecenie i prawdziwe uwielbienie to samego faktu że będzie to okazja do alkoholu.
    Ludzie, z którymi mogę się dobrze bawić bez picia (nieważne czy wszyscy nie piją czy tylko ja) są niezastąpieni, ale jest spory odsetek z którym "nie pogadasz". Gdyż ponieważ jedynym tematem na imprezie to jest właśnie fakt picia, "ze mną sie nie napijesz", a ile to wypiliśmy ostatnio…

  2. Świetny i merytoryczny artykuł. Akurat czytam go po sobotnich wybrykach w centrum i kilku piwach. Uświadomił mnie, że trzeba świadomie podejmować decyzję o piciu alkoholu oraz kontrolować swoje nawyki imprezowe.
    Czy autor posiada w planach artykuł nt. wpływu innych używek na nasze zdrowie – jak np. marihuana (THC)?

  3. "W dzisiejszych warunkach, gdzie mamy dostęp do znacznie lepszych i bezpieczniejszych sposobów na rozluźnienie, nawiązanie relacji międzyludzkich czy znieczulenie do operacji, alkohol nie jest już wyjątkowy. " – jakie znamy lepsze sposoby na nawiązywanie relacji międzyludzkich? Pytam poważnie, bez przytyku.

  4. Na pewno szkodliwe jest obieranie jajek od tego grubszego końca.
    Widać ile w tym środowisku antyszczepionkowców, płaskoziemców, denialistów klimatycznych i ogólnie zacofaństwa

  5. Od pewnego czasu porzuciłem w ogóle alkohol, a piłem wydawało mi się, że rozsądnie i pierwszym efektem był spadek masy i to dokładnie na brzuchu. Jedyną uciążliwością są sytuacje towarzyskie, gdy nie wszyscy rozumieją, że ktoś nie pije, ale i to powoli się zmienia.

  6. "W dzisiejszych warunkach, gdzie mamy dostęp do znacznie lepszych i bezpieczniejszych sposobów na rozluźnienie, nawiązanie relacji międzyludzkich czy znieczulenie do operacji, alkohol nie jest już wyjątkowy."

    No właśnie nie, w dzisiejszych czasach wszystkie znacznie lepsze i bezpieczniejsze środki wspomagające rozluźnienie i nawiązywanie relacji międzyludzkich są albo nielegalne, albo na receptę.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *