Kategorie:

Czy czosnek wzmacnia odporność, chroni przed infekcjami, nowotworami i chorobami serca?

Wraz z jesienią i nadchodzącą zimą, coraz częściej myśli się o produktach i suplementach mających poprawiać odporność dzieci czy dorosłych. Czosnek słynie w świadomości ludowej z działania antybakteryjnego czy wzmacniającego układ immunologiczny. A jak to się ma do badań naukowych? Czy istnieją dane sugerujące, że czosnek faktycznie może być skutecznym środkiem na odporność?
Czosnek
World Garlic Competition, za www.kompster.com

Czosnek – wartości odżywcze

Czosnek jest rośliną z rodziny
amarylkowatych. Niektórych może zdziwi fakt, że jest on tego samego rodzaju (Allium), co cebula – są ze sobą bardzo
blisko spokrewnione. Szczypiorek czy por również należą do rodzaju „czosnek”. Sam
czosnek zwyczajny pochodzi z Azji, ale w Europie został rozpowszechniony już
wieki temu, stąd nam intuicyjnie wydaje się często rośliną rodzimą. Stosujemy
go jako przyprawę czy w formie warzywa, a także – do czego będę się odnosił również w
dalszej części tekstu – jako suplement diety (głównie w tabletkach) czy
tradycyjny środek wspomagający odporność lub przyspieszający zakończenie
przeziębienia.
Czosnek zawiera witaminę C, B1
(tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna), B5 (kwas pantotenowy), B6
(pirydoksyna), B9/B11 (kwas foliowy). Jest też bogaty w związki manganu, cynku,
wapnia czy fosforu. Składnikami aktywnymi czosnku w kontekście farmaceutycznym są
przede wszystkim alliina, allicyna, ajoen oraz winyloditin. Pierwsze dwa z
nazwy pochodzą od wspomnianego już przeze mnie po łacinie rodzaju czosnku – Allium. Wszystkie zawierają siarkę, a swój
ostry smak i zapach czosnek zawdzięcza obecności właśnie tego pierwiastka i posiadających
go w swej budowie związków. Ocenia się, że najostrzejsza spośród nich jest
allicyna, działająca na receptory termiczne. Pod wpływem ciepła rozkłada się do
równie aromatycznych, ale już nie tak ostrych substancji. Najbardziej pikantny
jest więc czosnek surowy. Część czosnkowych związków jest przekształcana w siarczek
allilometylowy, wydalany przez skórę i płuca, nadający osobie która spożyła
większe ilości czosnku specyficzny zapach. Obok tego wśród potencjalnych,
słabiej przebadanych efektów ubocznych spożywania czosnku, wymienia się
nasilenie działania niektórych leków przeciwzakrzepowych.

Czosnek na

Czosnek i jego wpływ na zdrowie. Czy chroni przed miażdżycą?

Ogólnie, czosnek jak i jego
poszczególne składowe zostały do pewnego stopnia przebadane pod kątem
ewentualnego korzystnego wpływu na zdrowie. Wiadomo, że czosnek może działać
przeciwzakrzepowo, zmniejszając agregację płytek krwi (trombocytów). Efekt ten nasila
się przy niektórych lekach przeciwzakrzepowych, stąd ostrzeżenie w poprzednim
akapicie. Ponieważ donoszono – również w przekazach ludowych, historycznych –
że czosnek obniża ciśnienie krwi, naukowcy badali taką ewentualność. Analiza
Cochrane opublikowana w 2012 roku, oparta na dwóch niewielkich badaniach podaje
we wnioskach, że chociaż zaobserwowano nieznacznie niższe ciśnienie u osób
leczonych czosnkiem w porównaniu z otrzymującymi placebo, to było w nich duże
ryzyko błędu i sama próba niewielka (łącznie poniżej 100 osób). Nowsza praca,
bo z 2015 roku, obejmująca już blisko 500 osób, sprawdzała wpływ zażywania czosnku
przez 8-26 tygodni. Wnioski z niej płynące są w zasadzie bliskie poprzednim:
chociaż wyniki pokazały pewien korzystny efekt u osób z nadciśnieniem to ich
jakość była słaba. Potrzeba dokładniejszych badań.  

Oprócz działania antyzakrzepowego i potencjalnego, niewielkiego obniżania ciśnienia krwi, czosnek jest
podejrzewany również o regulację stężenia lipoprotein, czyli cząsteczek
składających się z tłuszczy i białek, których rolą jest m.in. transport
cholesterolu. Ich poziom powiązany jest z niektórymi chorobami układu krążenia,
w tym z miażdżycą. Lipoproteina LDL, określana potocznie jako „zły cholesterol”, miałaby być według niektórych źródeł obniżana za sprawą regularnego spożywania
czosnku. Jednak przegląd badań naukowych, którego wyniki opublikowano w roku
2016, nie potwierdza tego poglądu. Pozostaje więc sądzić, że główny efekt
antymiażdżycowy czosnku opiera się prawdopodobnie na obniżaniu agregacji płytek
krwi.

czosnek odporność

Czosnek na przeziębienie. Czy wzmacnia odporność i chroni przed
nowotworami?

Czosnek jest najbardziej znany
jako babciny sposób na przeziębienie. Zgaduję, że niewiele jest w Polsce osób,
które nigdy w życiu nie dostały (lub same sobie nie przygotowały) mleka z
miodem, masłem i czosnkiem, aby natłuścić wyschnięte błony śluzowe gardła z
nadzieją, że czosnek dodatkowo zmniejszy populacje zasiedlających je bakterii lub zadziała antywirusowo. Tego
typu pomysły krążą po całym świecie od lat, stąd nie tylko w Polsce badano
działanie czosnku na układ odpornościowy, jak i na mikroorganizmy oraz na czas trwania przeziębienia. Poza tym
sprawdzano czy może zmniejszać ryzyko zachorowania na niektóre rodzaje
nowotworów.
Jeśli chodzi o przeziębienie to
brakuje twardych dowodów na to, że czosnek zapobiega przeziębieniu lub je
leczy. Istnieją luźne wskazówki na takie działanie, ale bez odpowiednich,
bardziej rozbudowanych i dokładnych badań nie można mieć pewności. Jasne zdaje
się być za to, że nie zaszkodzi, nie spowolni procesu zdrowienia. Natomiast w
kontekście biobójczych właściwości czosnku warto wiedzieć, że w Unii
Europejskiej zarejestrowane są pestycydy na bazie wyciągów czosnkowych,
stosowane przeciwko nicieniom (jako nematocydy, a więc środki nicieniobójcze). Rośliny
z rodzaju Allium mogą być też szkodliwe
dla zdrowia psów i kotów.

czosnek przeziębienie

Co do zaś antynowotworowego
działania czosnku, można w tym zakresie stwierdzić, że zmniejszane przezeń
ryzyko występowania niektórych nowotworów przewodu pokarmowego jest całkiem
nieźle udokumentowane. Badanie opublikowane w 2011 roku, uwzględniające
obserwację ponad 500 tys. osób w latach 1966-2010, pokazało że warzywa z
rodzaju Allium (czyli czosnek,
cebula, por i inne) mogą zmniejszać ryzyko zachorowania na raka żołądka.
Autorzy pracy podkreślali potrzebę dalszych badań dla całkowitego potwierdzenia
tezy, naprzeciw czemu wyszli kolejni naukowcy. W roku 2014 wyszła publikacja z
badań na populacji koreańskiej, która wzmocniła pogląd o antynowotworowym
działaniu czosnku i innych warzyw wobec raka żołądka. Kolejną opublikowano w
2015 roku i ona również potwierdziła, że spożycie czosnku obniża
prawdopodobieństwo wystąpienia raka żołądka. Badania o mniej klarownych
wnioskach sugerują też, że spożycie czosnku i warzyw z rodzaju Allium może
chronić przed rakiem jelita grubego i rakiem płaskonabłonkowym górnych odcinków
przewodu pokarmowego.
Podsumowując, z dotychczasowych eksperymentów przeprowadzonych na ludziach, badań kohortowych, opisów przypadków i obszernych
obserwacji epidemiologicznych wynika, że spożywanie czosnku i innych warzyw z
rodzaju Allium (głównie cebula, por,
szczypiorek) chroni przed rakiem żołądka. Im większe spożycie tym efekt ten
jest silniejszy, ale nawet nieregularne jedzenie czosnku pozwala zaobserwować
graniczącą z zależnością korelację. W odniesieniu do raka jelita grubego i
płaskonabłonkowych raków górnego odcinka przewodu pokarmowego dane są niepewne,
natomiast w przypadku przeziębienia czosnek wydaje się mieć znikomy efekt
korzystny.

czosnek wartości odżywcze

Czy warto brać czosnek w tabletkach (suplementy diety)?

Czosnek w tabletkach, w formie
suplementów diety, standaryzowany jest zwykle na zawartość alliiny, czasami
allicyny. Alliina ma udowodnione działanie antywolnorodnikowe i przeciwzapalne,
ale tylko w warunkach in vitro. W
jakimś stopniu, raczej niewielkim, efekt ten przekłada się zapewne na żywy
organizm (in vivo). Allicyna charakteryzuje
się działaniem antywirusowym, antybakteryjnym oraz antygrzybicznym. Dlatego też
to jej przypisuje się uznawaną ludowo leczniczą wartość czosnku. Jak jednak
wynika z badań, jej działanie in vivo nie
jest potwierdzone, chociaż zdaje się być bardziej obiecujące przy wysokich
dawkach, które jednak budzą jednocześnie wątpliwości toksykologiczne, dotyczące
bezpieczeństwa ich stosowania. Działanie przeciwwirusowe i antygrzybiczne
wykazuje także ajoen, wypadający korzystnie w niewielkich badaniach na
ludziach. Prawdopodobnie jest on też odpowiedzialny za przeciwnowotworowe działanie czosnku. W
pojedynczych (kilkunastu) przypadkach przyczyniał się nawet do zmniejszania
guzów nowotworowych u ludzi. Winyloditin także chroni przed rakiem żołądka,
wywołuje również efekt antyagregacyjny, przeciwzakrzepowy.
Teraz przyjrzyjmy się preparatom
farmaceutycznym z czosnkiem, które są obecne na polskim rynku. Otworzyłem
przeglądarkę apteczną, wpisałem hasło „czosnek” i zacząłem sprawdzać po
kolei różne produkty. Najczęstsza ich rekomendacja odnosi się do wzmacniania
układu odpornościowego i ochrony przed infekcjami, do prewencji chorób układu
sercowo-naczyniowego oraz dla kobiet w ciąży. Chociaż większość to suplementy
diety, to znaleźć można również produkty lecznicze na bazie czosnku, wydawane
bez recepty. Niestety, w przeciwieństwie do suplementów, zazwyczaj nie są one
standaryzowane na zawartość alliiny, allicyny czy ajoenu. Suplementy są
częściej, ale nie ma nad nimi żadnej kontroli, wobec czego producent może sobie
napisać cokolwiek i nikt go z tego nie rozliczy. Dlatego też z dużym dystansem
biorę deklaracje na etykietach suplementów o obecności 1-7 mg alliiny czy 1-4
mg allicyny w tabletce lub zalecanej dziennej dawce. Do tego warto dostrzec, że
bardzo dużo suplementów również nie jest standaryzowanych, a podawane na
opakowaniu dawki są znikome. Dlatego zachęcam do dużej ostrożności przy
ewentualnym wyborze produktów czosnkowych i do poradzenia się farmaceuty.
Najlepsze natomiast będzie zwyczajne włączenie świeżego czosnku do codziennej
diety.
Prowadzenie bloga naukowego
wymaga ponoszenia kosztów. Merytoryczne przygotowanie do napisania artykułu to
często godziny czytania podręczników i publikacji. Zdecydowałem się więc
stworzyć profil na Patronite,
gdzie w prosty sposób można ustawić comiesięczne wpłaty na rozwój bloga. Dzięki
temu może on funkcjonować i będzie lepiej się rozwijać. Pięć lub dziesięć
złotych miesięcznie nie jest dla jednej osoby dużą kwotą, ale przy wsparciu
wielu staje się realnym, finansowym patronatem bloga, dzięki któremu mogę
poświęcać więcej czasu na pisanie artykułów.
Literatura
Awais, Anwar, M. Groom, and D. Sadler-Bridge.
„Garlic-from nature’s ancient food to nematicide.” Pesticides
News (2009).
Borrelli, Francesca, Raffaele Capasso, and Angelo A. Izzo.
„Garlic (Allium sativum L.): adverse effects and drug interactions in
humans.” Molecular nutrition & food research (2007).
Choi, Ji-Ae, et al. „Enhancement of the antimycobacterial
activity of macrophages by ajoene.” Innate immunity (2018).
Fleischauer, Aaron T., Charles Poole, and Lenore Arab.
„Garlic consumption and cancer prevention: meta-analyses of colorectal and
stomach cancers.” The American journal of clinical nutrition (2000).
Guercio, Valentina, et al. „Allium vegetables and upper
aerodigestive tract cancers: a meta‐analysis of observational
studies.” Molecular nutrition & food research (2016).
Kaschula, Catherine H., et al. „Structure–activity
studies on the anti-proliferation activity of ajoene analogues in WHCO1
oesophageal cancer cells.” European journal of medicinal chemistry
(2012).
Kodali, R. T., and Guy D. Eslick. „Meta-analysis: Does
garlic intake reduce risk of gastric cancer?.” Nutrition and cancer (2015).
Kourounakis, P. N., and E. A. Rekka. „Effect on active
oxygen species of alliin and Allium sativum (garlic)
powder.” Research communications in chemical pathology and
pharmacology (1991).
Ledezma, Eliades, et al. „Efficacy of ajoene in the treatment
of tinea pedis: a double-blind and comparative study with
terbinafine.” Journal of the American Academy of
Dermatology (2000).
Lissiman, Elizabeth, Alice L. Bhasale, and Marc Cohen.
„Garlic for the common cold.” Cochrane Database of Systematic
Reviews (2014).
Macpherson, Lindsey J., et al. „The pungency of garlic:
activation of TRPA1 and TRPV1 in response to allicin.” Current
Biology (2005).
Marchese, Anna, et al. „Antifungal and antibacterial
activities of allicin: A review.” Trends in Food Science &
Technology (2016).
Rahman, Khalid, and David Billington. „Dietary
supplementation with aged garlic extract inhibits ADP-induced platelet
aggregation in humans.” The Journal of nutrition (2000).
Rahman, Khalid. „Effects of garlic on platelet
biochemistry and physiology.” Molecular nutrition & food
research (2007).
Rohner, Andres, et al. „A systematic review and
metaanalysis on the effects of garlic preparations on blood pressure in
individuals with hypertension.” American journal of hypertension
(2014).
Sahebkar, Amirhossein, et al. „Effect of garlic on
plasma lipoprotein (a) concentrations: a systematic review and meta-analysis of
randomized controlled clinical trials.” Nutrition (2016).
Salman, Hertzel, et al. „Effect of a garlic derivative
(alliin) on peripheral blood cell immune responses.” International
journal of immunopharmacology (1999).
Stabler, Sarah N., et al. „Garlic for the prevention of
cardiovascular morbidity and mortality in hypertensive
patients.” Cochrane Database of Systematic Reviews (2012).
Tilli, C. M. L. J., et al. „The garlic-derived
organosulfur component ajoene decreases basal cell carcinoma tumor size by
inducing apoptosis.” Archives of dermatological research (2003).
Turati, Federica, et al. „Colorectal cancer and
adenomatous polyps in relation to allium vegetables intake: A meta‐analysis of
observational studies.” Molecular nutrition & food research
(2014).
Woo, Hae Dong, et al. „Diet and cancer risk in the
Korean population: a meta-analysis.” Asian Pac J Cancer
Prev (2014).
Zhou, Yong, et al. „Consumption of large amounts of
Allium vegetables reduces risk for gastric cancer in a
meta-analysis.” Gastroenterology (2011).

 

Najnowsze wpisy

`

6 myśli w temacie “Czy czosnek wzmacnia odporność, chroni przed infekcjami, nowotworami i chorobami serca?

  1. Jestem pod wrażeniem jak wiele źródeł musiałeś przyswoić, żeby napisać post o zwyczajnym czosnku 😀 mega szacun, dzięki za szerzenie wiedzy i świadomości! 🙂

  2. Surowiec rośliny jest ciężkim do badania ponieważ zawiera parę tysiecy związków jak nie więcej związków (w tym białka). Izolujemy tylko pojedyńcze związki i badamy – więc na podstawie badań nie możemy mówić o mieszaninie. Dodatkowo to rozpuszczalność – w j. angieskim mozemy znaleźć ksiązki, które rozważają rozpuszczalnik i mają po 1000 stron (w google zobaczysz). Efekt wzajemnego odziaływania związków. Dowodem naukowym może być tradycja bo jakby nie bylo to by ludzie nie stosowali. Uwaga czosnek nie jest połączony z religią! Tak jak akpunktura, która jest systemem filozoficzno-religijnym.

  3. Pewnie w średniowieczu czosnek nie miał silnej konkurencji w walce z chorobą lub "wampirami", tym bardziej że środowisko i gleba były czystsze i bezpieczniejsze dla człowieka. Czosnek na dzisiejszym polskim bazarze w 2020 ? Tylko czosnek z regionów eko dla samego soku do wyciśnięcia bez miąższu [do szpinaku jako absolutnie genialny dodatek smakowy z naturalną siarką]… Ewentualnie do szybkiej dezynfekcji jamy ustnej – jako że szybko zabija bakterie. Wyniki badań w artykule mnie nie dziwią, trochę dziwią mnie bóle żołądka po spożyciu czosnku u wielu osób, chyba nawet w walce z na rakiem żołądka są dużo lepsze opcje…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *