Kategorie:

Co czyni nas ssakami? Czym się różni ssak od gada? Ewolucja i wyjątkowość ssaków

Dzisiaj przychodzę do Was z moim nowym, typowo zoologicznym artykułem. Będzie o gadach i o ssakach, o ich ewolucji oraz o tym jakie cechy je dzielą. Siłą rzeczy będę musiał uogólniać, czasem nawet mocno – nie każdy typowo ssaczy atrybut znajdziemy u każdego ssaka, czego najlepszym przykładem jest żyworodność. Typowa dla ssaków, a jednak są wyjątki. Warto też pamiętać podchodząc do tego tekstu, że także w obrębie gadów czy wśród ssaków znajdziemy spore różnice, jak choćby między ssakami wodnymi i lądowymi czy pomiędzy krokodylami i wężami.
Orangutany. Za: ZubrienkaTT, http://pictures.4ever.eu/animals/monkeys-126093

Ewolucja gadów i ssaków

Gady i ssaki są zwierzętami
kręgowymi, ujętymi w systematyce zoologicznej jako odrębne gromady. Ich
ostatniego wspólnego przodka znajdziemy wśród pierwszych owodniowców –
kręgowców, których rozród jest uniezależniony od bezpośredniego dostępu do
wody, dzięki wytwarzaniu błon płodowych (do grupy owodniowców oprócz gadów i
ssaków należą też ptaki). Dla łatwiejszego zobrazowania tej części historii
życia można powiedzieć, że wspólny przodek gadów i ssaków lokuje się
najprawdopodobniej gdzieś pomiędzy czworonożnymi prapłazami, a początkującymi pragadzimi praowodniowcami.
Szacuje się, że pierwsze owodniowce pojawiły się na Ziemi trochę ponad 300
milionów lat temu, w karbonie, i to właśnie w tamtych czasach – około 300
milionów lat temu – można było spotkać ostatniego wspólnego przodka gadów i
ssaków. Potem nasze linie się rozeszły i od tego czasu sporo się
zmieniło.

W dalszej części artykułu będę
pisał o bardzo szeroko ujętych cechach. Chciałbym odnieść się do różnic w
układzie moczowo-płciowym i w rozwoju nowych osobników przed wykluciem u gadów
i przed narodzinami u ssaków. Ważna jest też kwestia odmienności w budowie
mózgu (napiszę też o tzw. gadziej części mózgu u ssaków), czy odmienności
budowy narządów zmysłów, zwłaszcza słuchu. Przejdę też do układu ruchu (do kości) oraz do układu powłokowego, czyli skóry. Wejdę też
głębiej – do różnic w budowie komórek i wreszcie do genomu. Ostatecznie
niemal wszystko to w jakimś stopniu przekłada się także na zachowanie zwierząt,
o którym także trochę opowiem.

Jak rozmnażają się gady i ssaki?

Ssaki od gadów, a także innych
kręgowców różnią się ujściem układu moczowego i pokarmowego. U ssaków, jak
wszyscy dobrze wiemy, występuje odbyt jako koniec przewodu pokarmowego, zaś
zakończeniem układu moczowego jest cewka moczowa. Gady mają natomiast kloakę (zwaną
też stekiem) – wspólne ujście dla moczu i kału, stąd m.in. ptasie czy gadzie
odchody wyglądają dla nas tak nietypowo. Od tej powszechnej wśród ssaków reguły,
że mają osobne drogi wydalnicze, znajdziemy wyjątki. U stekowców (dziobak,
kolczatka) i torbaczy (m.in. kangury) układ moczowy i pokarmowy również kończą się
razem, kloaką, czyli tak jak u gadów. Trochę więcej komplikacji jest przy
ujściu układu rozrodczego. U samic gadów i ssaków stekowych układ rozrodczy,
moczowy i pokarmowy uchodzą w kloakę, ale u samców istnieje osobna droga
wyprowadzająca nasienie, kończąca się penisem lub jego odpowiednikiem. 

W kwestii rozrodu pierwsza
zasadnicza różnica dotyczy zdolności do partenogenezy, czyli rozmnażania się z
udziałem wyłącznie samic. Zjawisko to występuje naturalnie u gadów, np. u
waranów z Komodo, ale nie u ssaków. Partenogenetyczne zarodki ssaków
posiadające jedynie matczyny (ginogeneza) genom szybko zamierają przez
niedorozwój trofoblastu (przyszłego łożyska), a partenogenetyczne zarodki
ssacze z genomem wyłącznie ojcowskim (które powstają poprzez usunięcie jądra
komórkowego oocytu i umieszczenie w pustej komórce DNA męskiego –
androgeneza) umierają przez niedorozwój własny (czyli węzła zarodkowego, który jest
„właściwym” zarodkiem). Dzieje się tak przez piętnowanie gametyczne, czyli
imprinting genetyczny występujący u ssaków, blokujący ekspresję (odczytywanie)
określonych genów ze strony matki lub ojca. W efekcie, choć zarodek
partenogenetyczny męski posiada wszystkie geny, to te które są zaangażowane w
rozwój zarodka (węzła zarodkowego) są zablokowane, zaś zarodek partenogenetyczny
żeński ma zablokowaną możliwość odczytywania genów promujących rozwój
trofoblastu (który normalnie rozwija się w łożysko). Imprinting można u ssaków
ominąć poprzez skomplikowane procedury biotechnologiczne, ale naturalnie
partenogeneza jest u tej gromady kręgowców nieosiągalna.
Kolejną ważną różnicą pomiędzy
gadami i ssakami jest sposób wydawania na świat potomstwa. U ssaków, z
wyjątkiem stekowców, młode pojawiają się w wyniku narodzin, nie wykluwają się z
jaja, jak gady czy ptaki. Czyli mówiąc najprościej, gady są jajorodne, a ssaki
na ogół są żyworodne. U torbaczy ciąża jest stosunkowo krótka – dziecko po
narodzinach chowa się w torbie (od której pochodzi nazwa torbaczy), gdzie dalej rośnie. W embriologii o płodzie mówi się tylko u
ssaków, reszta nowych osobników do czasu wyklucia określana jest jako zarodki. Idąc
tym tropem, do rodzenia i urodzin również odnosimy się do ssaków. Gady się nie
rodzą, tylko wylęgają. U ssaków o wylęganiu mówimy na etapie bardzo wczesnego rozwoju zarodkowego, kiedy blastocysta opuszcza  osłonkę przejrzystą, czyli wylęga się z niej.

gady
Wykluwający się żółw

Najbardziej chyba fundamentalną
cechą ssaków jest karmienie mlekiem. Od tego właśnie pochodzi ich polska nazwa –
ssaki, bo ssą mleko matki. Łacińska – Mammalia
– również do tego nawiązuje, bo oznacza piersi, gruczoły mlekowe. W przypadku tej cechy nie mamy
wyjątków – także torbacze, a nawet jajorodne stekowce takie jak dziobak, karmią
swoje dzieci mlekiem. Nie wszystkie posiadają jednak specjalne narządy do skupionego wydzielania mleka, czyli sutki. U stekowców mleko spływa bezpośrednio
na skórę, skąd zlizywane jest przez potomka.
Nietypowy jak na świat zwierząt
sposób odchowywania, w tym karmienia dzieci, sprawia że ssaki są też wyjątkowe
jeśli chodzi o opiekę nad swoim potomstwem. Chociaż troskę i opiekuńczość
obserwujemy też u niektórych gadów, ryb czy pająków i innych zwierząt, to dla
ssaków cecha ta jest bardzo typowa i powszechna. Spośród dwóch głównych strategii rozrodczych, nazywanych strategią r i strategią K, u ssaków
charakterystyczna jest ta druga. Polega ona na wydawaniu na świat małej liczby
dzieci, ale za to w miarę możliwości wszystkie są otaczane opieką. Pierwsza
strategia rozrodu – strategia r – to coś, co moglibyśmy opisać na odwrót, czyli posiadanie jak najwięcej dzieci, ale bez troszczenia się o nie. Jest to taktyka częsta u bezkręgowców, ale także sporej liczby gatunków gadów.

Mózg gadzi i mózg ssaków


Ssaki odróżniają się od gadów inteligencją i zachowaniem, uspołecznieniem i wreszcie – mózgiem. Mózgi ssaków
są relatywnie większe niż mózgi gadów. Ssaki posiadają korę nową, czyli neocortex, podczas gdy gady nie. Kora
nowa uznawana jest za najnowszą i najbardziej ewolucyjnie zaawansowaną część
mózgu, różnorodną i skomplikowaną w swej budowie, odpowiadającą m.in. za
rozwinięte procesy poznawcze, pamięć i uczenie się, myślenie czy język. Sama kora nowa bardzo się różni u poszczególnych ssaków.
U naczelnych jest pofałdowana, a nasilenie takich zniekształceń wiązane jest z wyższą
inteligencją i innymi, najwyższymi neurobiologicznymi zdolnościami, które wymieniłem
wcześniej. Chociaż dziedziczenie społeczne – poprzez uczenie się młodych od
starszych, a nie za sprawką genów czy ich metylacji – występuje nie tylko u
ssaków, to jest u tej gromady kręgowców znacznie częstsze, co również wiąże się
z lepiej rozwiniętym mózgiem.
Wśród samych już tylko ssaków istotny
podział stanowi ciało modzelowate, będące swego rodzaju „łącznikiem” między
obiema mózgowymi półkulami. Jego usunięcie (nazywane po neurochirurgicznemu
lezją) skutkować może np. tym, że podczas gdy prawą ręką chcemy sięgnąć po
hamburgera, to lewa ręka próbuje nam go wytrącić. Swego rodzaju rozdwojenie. Ciało
modzelowate występuje u ssaków łożyskowych, ale już nie u torbaczy i stekowców.
Wielu naukowców wskazuje też na podstawie swoich badań, że ciało modzelowate najprawdopodobniej
podlega u ludzi dymorfizmowi płciowemu, przy czym są to jedynie różnice ilościowe,
a nie jakościowe.

mózg gadzi
Schemat trójdzielnego mózgu. Za: https://bookofthrees.com/triune-brain z późn. zm.

Na swój akapit zasługuje też
temat trójpodziału mózgu (Triune brain),
znany pod hasłem tzw. gadziego mózgu. Teoria ta mówi, że przodomózgowie które w
trakcie rozwoju prenatalnego dzieli się na kresomózgowie i międzymózgowie, tworzy
trzy części: najstarszy ewolucyjnie gadzi mózg (pień mózgu), prassaczy mózg
(układ limbiczny) i korę nową, czyli tę typowo ssaczą. Każda część miałaby
odpowiadać za coraz bardziej zaawansowane i wymagające czynności, od tych
prymitywnych i instynktownych, jak terytorialność i agresja, kierowanych przez
mózg gadzi, przez interakcje społeczne czy emocje za które odpowiadać ma układ
limbiczny, do wspomnianego uczenia się i zapamiętywania przez korę nową. W
rzeczywistości, choć pogląd trójdzielnego mózgu wydaje się na swój sposób
pociągający i romantyczny, to został naukowo odrzucony. Badania, na podstawie
których neurobiolog Paul McLean ukuł teorię trójdzielnego mózgu pochodzą z pierwszej połowy XX wieku i zostały poważnie zaktualizowane,
dezaktualizując samą teorię.
Dlaczego idea trójpodziału mózgu, czyli tzw. gadziego mózgu, jest nieaktualna? To, co uważane jest za gadzi
mózg istniało, zanim na Ziemi pojawiły się gady. Część tę mają płazy i ryby i
najprawdopodobniej wyewoluowała ona jeszcze u wspólnego przodka dzisiejszych
kręgowców. Podobnie, choć zapewne w nieco młodszej ewolucyjnie wersji, jest z układem
limbicznym. Bardziej trafne jest więc mówienie o starej części mózgu powstałego
u prymitywnych kręgowców i nowszej korze nowej. Nie jest rzecz jasna tak, że
wszystkie te struktury od milionów lat się nie zmieniły. Z czasem także
ewoluowały, razem z resztą mózgu, determinując zmiany budowy czy
funkcji poszczególnych części. Istotne jest jeszcze to, że McLean swoją teorię opierał także na
funkcjach i zachowaniach mających wynikać z aktywności poszczególnych części
mózgu, zgodnych z teorią trójpodziału. Tymczasem ptaki nie mające ssaczej kory
nowej, również mają bardziej zaawansowane zdolności związane z pamięcią czy językiem,
zwłaszcza te z rzędu wróblowych (krukowate) i papugowych (papugi).

Kości i mięśnie gadów oraz ssaków

Zarówno gady jak i ssaki
oddychają przy użyciu płuc. Te pierwsze, w przeciwieństwie do tych
drugich, nie posiadają przepony – mięsień ten jest następną cechą typową dla ssaków. Kolejne wyraźne różnice dzielące gady i ssaki znajdziemy przede
wszystkim w układzie kostnym. Zacznę od tych, które nie odnoszą się do układu
ruchu. Chodzi o najmniejsze kości naszych ssaczych ciał – o kosteczki słuchowe.
Są ich trzy: młoteczek, kowadełko i strzemiączko. W embriogenezie powstają z
łuków skrzelowych, osiągając swój ostateczny rozmiar przed narodzinami – później już nie
rosną. Znajdują się w uchu środkowym i są elementem narządu słuchu. Mają je
wszystkie ssaki – nawet prymitywne stekowce czy prowadzące całkowicie wodny
tryb życia walenie. Dzięki swej kościstej naturze, kosteczki słuchowe mogą
łatwiej od miękkich tkanek zachowywać się, przez co
stanowią cechę diagnostyczną dla zajmujących się skamieniałościami paleontologów.
Zwróćmy też uwagę na uzębienie. U
gadów zęby nie są szczególnie zróżnicowane. U ssaków tymczasem jest wręcz
przeciwnie. Mamy siekacze, kły, zęby przedtrzonowe i zęby trzonowe. Wśród
poszczególnych rzędów ssaków zęby ulegają określonej modyfikacji i różnią się
np. między przeżuwaczami i mięsożernymi, ale zasadniczo dzielą się na kilka rodzajów. Jedynie u waleni zębowych (np. delfinów czy orek) zęby są
wtórnie uproszczone, bez podziału na siekacze i resztę. Kolejna różnica dotyczy
żuchwy, która u ssaków (także stekowców) jest jedną, zrośniętą całością, a u gadów,
płazów i ryb składa się z kilku oddzielnych kości. Gady, płazy i ryby mają
również kość kruczą, współtworzącą obręcz kończyny górnej. U ssaków kość ta
zredukowała się w toku ewolucji do formy niewielkiego wyrostka, ale i tutaj nie
ma jedności, ze względu na stekowce. Ważne jest też, że u ssaków kości kończyn układają się względem siebie pod innym kątem niż u gadów i mogą się prostować.

Powolne gady i
energiczne ssaki? Metabolizm, włosy i stałocieplność

Obok produkcji i ssania mleka,
drugim najbardziej charakterystycznym atrybutem ssaków jest posiadanie włosów. Najstarsze
ślady włosów, jakie znamy, datowane są na ponad 160 milionów lat, jednak
najprawdopodobniej twory te istniały już wcześniej. Wytłumaczeń czynników selekcyjnych
prowadzących do wyewoluowania włosów jest wiele. Jedną z popularniejszych
hipotez jest ta, która mówi że ssaki ewoluujące w świecie dinozaurów częściej
musiały prowadzić nocny tryb życia, czemu sprzyjały izolujące ciepło protowłosy
i włosy. Mechanizm jest prosty – w wyniku zmian genetycznych pojawiają się
pierwsze protowłosy. Osobniki, które je posiadają, mają wyższe dostosowanie (tzw.
fitness), czyli lepszą przeżywalność i rozród, a więc z czasem protowłosy, po
pewnej liczbie pokoleń, stają się powszechne. Potem kolejne mutacje przybliżające
włosy do ich współczesnej formy rozprzestrzeniają się w populacji w ten sam sposób. Trzeba jeszcze pamiętać, że włosy mogą przybierać różne formy – np. kolce u jeży. Z kolei u waleni, golców czy łuskowców (pangolinów) są silnie
zredukowane.
Włosy pomagają ssakom w
utrzymywaniu stałej temperatury ciała. Jesteśmy zwierzętami stałocieplnymi, a
mówiąc inaczej: ciepłokrwistymi albo endotermicznymi. Takie są też ptaki, w
przeciwieństwie do zmiennocieplnych (czyli zimnokrwistych, ektotermicznych)
gadów. Wiąże się z tym szereg zachowań dotyczących aktywności fizycznej,
interakcji między osobnikami czy związanych z pożywianiem. Ze względu na stałocieplność
ssaki muszą na przykład stosunkowo dużo jeść, by odpowiednio utrzymywać
metabolizm i swoją stałą temperaturę, czego najbardziej skrajnymi przykładami
są drobne ssaki owadożerne, spędzające większość czasu na jedzeniu. Gady
jednak, chociaż na ogół uchodzą za bardziej ociężałe i powolne, potrafią się
zmobilizować i szybko biegać czy pływać. Jeśli chodzi o korzyści płynące ze stałocieplności, to jest to np. możliwość bycia aktywnym nawet jak jest zimno czy większa odporność na infekcje grzybicze. 

Mniej widoczne
różnice: komórki i genom ssaków

Zajrzyjmy głębiej, do tego czego
nie widać gołym okiem. Czym wyróżniają się ssaki na poziomie komórkowym i
genetycznym? Otóż wszystkie zwierzęta kręgowe mają erytrocyty, czyli czerwone
krwinki (z wyjątkiem ryb białokrwistych, które ich nie potrzebują). Komórki te z
reguły posiadają jądra komórkowe, jednak erytrocyty ssaków pozbywają się ich w
trakcie dojrzewania. Nasze ssacze transportery tlenu nie mają jąder, zyskując
na tym mniejszy rozmiar – co ma znaczenie przy przeciskaniu się przez
maluteńkie naczynka włosowate – oraz większą pojemność na hemoglobinę.
Jeśli chodzi o genom, istnieje
coś takiego jak wyspy CpG, czyli sekwencje DNA z licznymi powtórzeniami C i G, a więc cytozyny i guaniny. U ssaków fragmenty te są na ogół silnie metylowane. Do
cytozyn dołączane są grupy metylowe – CH(jeden atom węgla i trzy atomy wodoru). Proces ten bierze
udział w regulacji ekspresji genów, czyli nasilenia ich odczytywania, ponieważ
silnie zmetylowane miejsca są ciaśniej upakowane, co czyni je trudniej
dostępnymi dla białek przeprowadzających transkrypcję, takich jak czynniki
transkrypcyjne. Ponieważ gady są znacznie mniej badane od ssaków, a samo
zainteresowanie epigenetyką, do której zalicza się wiedza o metylacji DNA, jest
od stosunkowo niedawna modne wśród naukowców, niewykluczone, że o poziomie
metylacji genomu gadziego najważniejszego dopiero się dowiemy.

ewolucja ssaków
Ssak wodny z rzędu syren (brzegowców) – diugoń. Autor: Bernd Nesser; za: https://oceana.org

Chromosomy płci również mogą być inne
u gadów i ssaków, tak samo jak proces determinacji płci. My mamy chromosomy X i Y, które odpowiadają (a właściwie określone, znajdujące się na tych chromosomach sekwencje) też za
to jakiej płci będzie dany osobnik, a gady mają chromosomy X i Y lub Z i W (te
ostatnie najbardziej typowe są dla ptaków). U gadów determinacja płci może się
odbywać też na inne sposoby, niż poprzez sekwencję DNA. Na przykład u niektórych krokodyli czy żółwi płeć
kreuje temperatura otoczenia w okresie krytycznym dla różnicowania płciowego, czego u ssaków raczej nie zaobserwujemy.

Gady i ssaki kiedyś i dziś

Szczegółowych i uogólnionych
różnic między ssakami i gadami znajdziemy znacznie więcej. Mogą to być np.:
niepełna przegroda serca u gadów (z wyjątkiem krokodyli) i pełna, tworząca dwie
komory, u ssaków; małżowiny uszne u ssaków (choć walenie, foki czy
syreny mają je zredukowane przez długą ewolucję w wodnym środowisku) i ich brak
u gadów; trzy powieki u gadów. Starałem się przedstawić te, które moim zdaniem
są najważniejsze i najciekawsze, zwracając uwagę na osobliwości wśród gadów i
ssaków albo na wyjątki spośród samych tylko, niezwykle zróżnicowanych
łożyskowców. W opisywaniu i porównywaniu takich cech bardzo ważny jest nie
tylko kontekst współczesnej fizjologii, ale także ten ewolucyjny, dający
szerszą perspektywę i pozwalający na wyciąganie pełniejszych wniosków.

Przeczytaj także: Krokuta zamiast hieny, pampasowiec zamiast wilka. Dlaczego zmieniono polskie nazwy ssaków świata?

Prowadzenie bloga naukowego
wymaga ponoszenia kosztów. Merytoryczne przygotowanie do napisania artykułu to
często godziny czytania podręczników i publikacji. Zdecydowałem się więc
stworzyć profil na Patronite,
gdzie w prosty sposób można ustawić comiesięczne wpłaty na rozwój bloga. Dzięki
temu może on funkcjonować i będzie lepiej się rozwijać. Pięć lub dziesięć
złotych miesięcznie nie jest dla jednej osoby dużą kwotą, ale przy wsparciu
wielu staje się realnym, finansowym patronatem bloga, dzięki któremu mogę
poświęcać więcej czasu na pisanie artykułów.

Literatura
Alam, Shayer, et al. „Did Lizards Follow Unique Pathways
in Sex Chromosome Evolution?.” Genes (2018).
Ardekani, Babak A., Khadija Figarsky, and John J. Sidtis.
„Sexual dimorphism in the human corpus callosum: an MRI study using the
OASIS brain database.” Cerebral cortex (2012).
Benton, Michael J., and Philip CJ Donoghue.
„Paleontological evidence to date the tree of life.” Molecular
biology and evolution (2006).
Czesław Błaszak. Zoologia, tom 3, część 1. Wydawnictwo
Naukowe PWN. Warszawa 2015.
Dhouailly, Danielle. „A new scenario for the
evolutionary origin of hair, feather, and avian scales.” Journal of
anatomy (2009).
Douglas J. Futuyma. Ewolucja. Wydawnictwo Uniwersytetu
Warszawskiego. Warszawa 2008.
Hieronim Bartel. Embriologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Warszawa 2012.
Jabbari, Kamel, and Giorgio Bernardi. „Cytosine
methylation and CpG, TpG (CpA) and TpA frequencies.” Gene (2004).
Kiverstein, Julian, and Mark Miller. „The embodied
brain: towards a radical embodied cognitive neuroscience.” Frontiers
in Human Neuroscience (2015).
Kontos, Despina, Vasileios Megalooikonomou, and James C. Gee.
„Morphometric analysis of brain images with reduced number of statistical
tests: A study on the gender-related differentiation of the corpus
callosum.” Artificial intelligence in medicine (2009).
Laurin, Michel, and Robert R. Reisz. „A reevaluation of
early amniote phylogeny.” Zoological Journal of the Linnean Society
(1995).
Lodato, Simona, and Paola Arlotta. „Generating neuronal
diversity in the mammalian cerebral cortex.” Annual review of cell
and developmental biology (2015).
Meng, Jin, Yuanqing Wang, and Chuankui Li. „Transitional
mammalian middle ear from a new Cretaceous Jehol
eutriconodont.” Nature (2011).
Rhen, T., and A. Schroeder. „Molecular mechanisms of sex
determination in reptiles.” Sexual Development (2010).
Stanisława Maria Rogalska, Magdalena Achrem, Andrzej
Wojciechowski. Chromatyna. Molekularne mechanizmy epigenetyczne. Wydawnictwo
Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Poznań 2010.
Tadeusz Krzymowski. Fizjologia zwierząt. Państwowe
Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Warszawa 2005. 
Yokota, Y., Y. Kawamura, and Y. Kameya. „Callosal shapes
at the midsagittal plane: MRI differences of normal males, normal females, and
GID.” 2005 IEEE Engineering in Medicine and Biology 27th Annual
Conference. IEEE, 2006.
Zhou, Chang-Fu, et al. „A Jurassic mammaliaform and the
earliest mammalian evolutionary adaptations.” Nature (2013).

 

Najnowsze wpisy

`

12 myśli w temacie “Co czyni nas ssakami? Czym się różni ssak od gada? Ewolucja i wyjątkowość ssaków

  1. Generalnie ptaki też są gadami, aczkolwiek mocno przystosowanymi do lotu (stąd takie cechy jak nietypowo wielki móżdżek, kości pneumatyczne czy zredukowany pęcherz moczowy, spotykane także u nietoperzy), więc stałocieplność czy termiczna okrywa ciała nie są wyłączną cechą ssaków, podobnie jak w pełni podzielone na pół serce. Prawdopodobnie najbardziej ikoniczne gady, dinozaury, też były stałocieplne i posiadały okrywę w postaci piór albo puchu (ptaki są bliskimi potomkami niektórych linii tych prehistorycznych potworów). Ptaki też stanowią (o czym wspomniałeś) dobry przykład na to, że "ssacze" części mózgu nie są potrzebne do wykształcenia inteligencji – ptaki potrafią się uczyć, naśladować głosy, tworzyć skomplikowane społeczności a nawet używać prostych narzędzi. O dinozaurach (poza ptakami) ciężko cokolwiek w tej materii powiedzieć, ale możliwe, że Crichton miał rację…

  2. cząsteczki metylowe-CH3 (jedna cząsteczka węgla i trzy cząsteczki wodoru)-powinno być "grupy metylowe" i "jeden atom węgla i trzy atomy wodoru".

    1. Dziękuję za odpowiedź. Jeśli można proszę usunąć mój powyższy komentarz z 14:47, był jedynie wersją podglądową, ale przypadkowo go opublikowałem.

    2. Formalna definicja Synapsida to "grupa obejmująca wszystkie ssaki i wszystkie owodniowce bliżej spokrewnione ze ssakami niż z innymi współczesnymi owodniowcami". Najbardzoie rzucającą się w oczy cechą anatomiczną wczesnych synapsydów był pojedynczy boczny otwór skroniowy, który w nieco zmodyfikowanej formie nadal występuje u ssaków (także u ludzi).

  3. Mam wrażenie, że gdzieś widziałem wzmiankę, że zaczątki kory nowej obecne są u gadów naczelnych – krokodyli. Ale może to mylne wrażenie. Co do Mostu Warola pomiędzy półkulami – nie ma go u torbaczy, ale udowodniono eksperymentalnie, że ich półkule mózgowe połączone są w odmienny sposób, niż u łożyskowców, a połączenie to funkcjonuje analogicznie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *