Czy ptaki to dinozaury? Czy dinozaury naprawdę wyginęły?

Zapewne spotkaliście się co najmniej raz ze stwierdzeniem, że ptaki to dinozaury. Jeśli nie, to być może zdziwi Was, że to prawda. Przynajmniej jeżeli posługujemy się jedną z uznawanych systematyk biologicznych – kladystyką. Na tym tle – mieszania klasyfikacji – powstało trochę nieporozumień, dlatego postanowiłem napisać krótki tekst, w którym je wyjaśnię.

dinozaury
Za: Dariusz Sankowski, Pixabay

Czy ptaki to dinozaury?

Systematyka organizmów żywych jest tworem sztucznym, stworzonym przez człowieka na potrzeby ich klasyfikowania, opisywania, prowadzenia badań, edukowania o nich. To, że jakąś grupę zwierząt uznajemy za ssaki, inne za stawonogi, że jedne rośliny to dla nas widłaki, a kolejne to rośliny okrytonasienne, jest wymysłem ludzi (bardzo przydatnym). Istnieją różne taksonomiczne zasady tego, w jaki sposób kategoryzujemy organizmy. Najpopularniejsza, którą ja też się z reguły posługuję, to systematyka bazująca i na podobieństwie cech (genetycznych, komórkowych, anatomicznych, fizjologicznych, rozwojowych czy behawioralnych) i pokrewieństwie ewolucyjnym.


Obok niej, uznawana nieraz za nowocześniejszą i najrealniej oddającą rzeczywistość, choć dla wielu mniej praktyczną (przydatność zależy tutaj też od tego, w jakiej dokładnie dziedzinie biologii robi się badania), znajduje się systematyka filogenetyczna, ściśle kladystyczna, która próbuje bazować wyłącznie na pokrewieństwie ewolucyjnym (w ekstremalnej wersji nawet jedynie na badaniach poznanych sekwencji genetycznych i na bioinformatyce) i porządkować grupy organizmów według drogi ewolucyjnej, jaką przeszli ich przodkowie.

ptaki
Za: Gabicuz, Pixabay

Czy dinozaury wyginęły?

Według najpowszechniejszej i zwykle najbardziej przydatnej systematyki ptaki są odrębną od gadów gromadą kręgowców. Jednak zoologowie preferujący ściśle ewolucyjny porządek zaliczają ptaki do gadów, podczas gdy w ścisłej kladystyce ptaki są uznawane za dinozaury, gdyż według wiedzy, jaką posiadamy obecnie, wyewoluowały bezpośrednio z dinozaurów gadziomiedniczych, a dokładniej z populacji teropodów. Żadna filozofia, nic szczególnego, ale jeśli ktoś nie miał o pokrewieństwie ptaków z dinozaurami pojęcia, może to na nim robić wrażenie. W końcu dinozaury kojarzą się z wymarłymi dawno istotami, a okazuje się, że gołąb, wróbel czy kawka, także mogą być uznane za dinozaury.


Czasami stykam się z osobami, które autorytatywnie twierdzą, że ptaki to zawsze dinozaury. W okresie nominacji byłej premier Ewy Kopacz do Biologicznej Bzdury Roku 2019 za wypowiedź, że ludzie żyli razem z dinozaurami, spotykałem się z takim podejściem najczęściej. Było ono wykorzystywane do obrony polityczki (która sama przyznała się do błędu) i twierdzenia, że to ja się pomyliłem przy tej nominacji. Ludzie tacy są zwolennikami kladystyki – i dobrze, bo ma ona swoje mocne zakorzenienie w dowodach (co nie znaczy, że systematyka ewolucyjno-morfologiczna nie ma). Mówienie o systematyce tak, jakby istniała tylko jedna, filogenetyczna, zwłaszcza gdy jasno z kontekstu wynika, że chodzi o tę najpowszechniejszą i najszerzej uznawaną (jak miało to miejsce przy wypowiedzi Ewy Kopacz), to po prostu wprowadzanie w błąd, co robią niestety niejednokrotnie nawet uznani biolodzy. Prawdziwe jest zarówno zdanie, że dinozaury wyginęły, jak i że wciąż żyją pod postacią ptaków – kwestia tego, do jakiej systematyki biologicznej nawiązujemy. Jeśli chcemy nazywać współczesne ptaki dinozaurami, to dobrym rozwiązaniem jest też nazywanie ich nowoczesnymi dinozaurami.

Prowadzenie bloga naukowego wymaga ponoszenia kosztów. Merytoryczne przygotowanie do napisania artykułu to często godziny czytania podręczników i publikacji. Zdecydowałem się więc stworzyć profil na Patronite, gdzie w prosty sposób można ustawić comiesięczne wpłaty na rozwój bloga. Dzięki temu może on funkcjonować i będzie lepiej się rozwijać. Pięć lub dziesięć złotych miesięcznie nie jest dla jednej osoby dużą kwotą, ale przy wsparciu wielu staje się realnym, finansowym patronatem bloga, dzięki któremu mogę poświęcać więcej czasu na pisanie artykułów.

Przeczytaj także: Jak wyewoluowały wieloryby?

Łukasz Sakowski. Czytaj więcej
    Skomentuj na blogu
    Skomentuj na facebooku

1 komentarze :

  1. To nie przypadek że osoby które negują ewolucję to w większości ci którzy obierają jajka od tej grubszej strony

    OdpowiedzUsuń