sobota, 26 listopada 2016

Nie będzie czym oddychać

Żyjemy w kraju, w którym zagrożenie smogowe jest coraz większe. Polska jest jednym z państw Unii Europejskiej o najsilniej zasmogowanym powietrzu. Spośród dziesięciu najbardziej zanieczyszczonych miast Europy, sześć znajduje się w Polsce. Widać to także po dzisiejszej mapie pokazującej online najnowsze pomiary. Bierze się to oczywiście ze spalania węgla i jego pochodnych, nadmiernego używania silników samochodowych (za dużo ludzi w autach, za mało w komunikacji miejskiej) czy palenia w domach oraz przez braki odpowiednich filtrów. Sprawa jest dużo groźniejsza, bo jej następstwem jest nie tylko smog. To dopiero lokalny początek. Nieograniczenie spalania węgla (i generalnie gazów cieplarnianych, jak metan) w skali całej planety będzie skutkowało jeszcze większą liczbą uchodźców klimatycznych, których obecnie już są miliony, w tym także uchodźcy z Syrii. W bieżącym roku w Indiach ponad 300 milionom ludzi (!) groziła susza i brak wody na skutek globalnego ocieplenia.

smog w Europie
http://aqicn.org/map/europe/pl
37 Czytaj dalej »

wtorek, 22 listopada 2016

Studia z biologii. Czy warto studiować biologię? Jaki uniwersytet wybrać?

11
studia z biologiiJestem obecnie na piątym roku studiów z biologii. Postanowiłem w oparciu o moje doświadczenia i obserwacje napisać tekst o tym, co to znaczy studiować biologię i jeśli się na nią zdecydujemy, to  jak wybrać odpowiedni uniwersytet. Chciałem odpowiedzieć na następujące pytania: Czy warto studiować biologię? Czym się różni biologia od biotechnologii na studiach? Co lepiej studiować, biologię czy biotechnologię? Jakie są studia z biologii? Czy po studiach z biologii jest praca w zawodzie?
Czytaj dalej »

sobota, 19 listopada 2016

Dlaczego bliźnięta jednojajowe nie są identyczne? Co czyni różnicę?

19
Prawie każdy miał okazję poznać kiedyś bliźniaków. Zwykle na etapie obowiązkowej edukacji, między podstawówką, a szkołą średnią lub zawodową. Czasami były to bliźnięta dwujajowe, a czasami jednojajowe. W związku z tym podziałem krąży mnóstwo opowiastek, ciekawostek, powiedzonek. W grupkach dzieci czy w rozmowach z nauczycielami zawsze doszukuje się różnic pomiędzy dwójką takiego rodzeństwa. Jak to jest w przypadku bliźniąt jednojajowych, że pomimo identycznego posiadanego DNA, potrafią się między sobą różnić i to nie zawsze subtelnie, czasem wręcz bardzo wyraźnie?

bliźnięta jednojajowe
Czytaj dalej »

niedziela, 13 listopada 2016

Kobiety biolodzy - najwybitniejsze biolożki

9
Rok temu pisałem o biologach, których warto znać, uwzględniając najważniejsze moim zdaniem postacie. Wybór był oczywiście subiektywny, ale myślę, że historycy w więcej, niż ¾ przypadków zgodziliby się z moją opinią. Może zabrakło Francisca Cricka, ale na pewno znajdzie się jeszcze okazja, by poświęcić mu na blogu uwagę. W tym tekście chciałem skupić się na kobietach – biolożkach. Wrzucanie do jednego worka naukowców obu płci, tak jak to uczyniłem w poprzednim artykule, częściowo mija się z celem z uwagi na trudność w dostępie do edukacji i innych równych praw dla kobiet, przez całe wieki. Czyni to dużą dysproporcje i nie pozwala umieścić na liście mniej sławnych biolożek, ale również mających ważne osiągnięcia i wybitne, jak na czasy, kiedy kobiety były na co dzień poważnie dyskryminowane. Żeby to nadrobić, publikuję ten post, o najwybitniejszych biolożkach w historii.

kobiety biolodzy naukowcy biolożki
Czytaj dalej »

wtorek, 8 listopada 2016

Oświadczenie Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego ws. homoseksualności

8
Od niedawna, w różnych miastach [1], [2], [3], regularnie pojawiają się wystawy dotyczące homoseksualności, które propagują poglądy niezgodne z wiedzą naukową. Głoszone są m.in. idee, że homoseksualizm jest dewiacją, czy że występuje zależność między homoseksualnością, a pedofilią. Obie te informacje są oczywiście nieprawdziwe. Wystawiają je skompromitowane organizacje, zyskując wcześniej odpowiednie zgody władz miast. Dodatkowo, w ostatnim czasie, wyrzucony z wielu organizacji naukowych Paul Cameron, wygłaszał w Polsce wykłady, próbując umocnić powyższy przekaz dotyczący homoseksualizmu, a organizacja Ordo Iuris na konferencję o „tożsamości małżeństwa” zaprosiła Marka Regnerusa, autora niepoprawnego metodologicznie badania o wychowywaniu dzieci przez pary jednopłciowe.

Polskie Towarzystwo Seksuologiczne
Czytaj dalej »

poniedziałek, 31 października 2016

Medyczne dyrdymały Wirtualnej Polski

23
Portal abcZdrowie Wirtualnej Polski (WP) jest jednym z najlepiej wypozycjonowanych w Google, o tematyce medycznej. Każdy go zna, bo czegokolwiek byście nie szukali, zawsze na pierwszej stronie wyskoczy właśnie ten wynik. Tymczasem okazuje się, że powielane są tam medyczne mity, z pewnością ku uciesze firm sprzedających suplementy diety i „zdrową żywność”, ale wbrew interesom pacjentów poszukujących informacji w Internecie. Od jednego z czytelników dostałem sygnał, że abcZdrowie piszą o zakwaszeniu organizmu. Co piszą? Zobaczmy.

Wirtualna Polska
Czytaj dalej »

sobota, 29 października 2016

Polskie partie polityczne w sprawach naukowych

75
Trwa kampania wyborcza w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie główni kandydaci – Hilary Clinton i Donald Trump – prześcigają się we wzajemnym atakowaniu się, czy głoszeniu różnego rodzaju populistycznych poglądów. Ciekawe jest, że postanowiono sprawdzić prawdomówność kandydatów i ta okazała się korzystna dla Clinton, która w 69% mówiła prawdę w trakcie kampanii, podczas gdy Trump zaledwie w 13%. Scientific American zebrał też antynaukowe wpisy Trumpa z Tittera. Faktem jest też, że kandydatka Demokratów jest bardziej pronaukowa albo inaczej – nie jest antynaukowa. Sprawdźmy, jak to wygląda na naszym polskim podwórku. Przedstawiciele których partii politycznych mają za uszami głoszenie pseudonaukowych i antynaukowych poglądów z różnych dziedzin?

Nauka w polityce
Czytaj dalej »

czwartek, 20 października 2016

Dwóch biologicznych ojców lub dwie biologiczne matki? Czy to możliwe?

5
W 2012. roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii otrzymali: lekarz Shin’ya Yamanaka i zoolog John Gurdon „za odkrycie, że dorosłe komórki można przeprogramować tak, by stały się komórkami pluripotentnymi”. Oznacza to, że dojrzałą komórkę np. skóry, jelita, nerki czy nerwową, możemy zmienić w komórkę macierzystą, zarodkową. Będzie ona miała niemal nieograniczoną potencję – możemy z niej zrobić każdy rodzaj tkanki, z wyjątkiem łożyska (choć potencjalnie i takie komórki macierzyste można by uzyskać dzięki przeprogramowaniu). Daje to ogromne możliwości.

partenogeneza
Czytaj dalej »

niedziela, 16 października 2016

Eukarionty miliard lat starsze, niż myśleliśmy? Ważne odkrycie polskich naukowców

5
U podstaw świat organizmów żywych dzielimy na jądrowe i bezjądrowe, czyli eukarionty (co oznacza „jądrowce właściwe”) i prokarionty (czyli „przedjądrowce”). Te pierwsze mają inną organizację DNA, niż te drugie. Posiadają jądra z chromosomami, podczas gdy u prokariontów występuje kolista cząsteczka DNA w cytoplazmie, która jest nieobłoniona. Organizacja informacji genetycznej u obu tych grup także się różni. Jądrowce mają bardzo dużo „śmieciowego” DNA, kumulującego się na skutek mutacji, czego u rozmnażających się bezpłciowo przedjądrowców (czyli bakterii i archeanów) nie ma. Procesy molekularne, związane z ekspresją genów (transkrypcja, translacja) i replikacją także posiadają odrębną charakterystykę, choć tutaj mamy też sporo cech wspólnych, jako że replikacja i ekspresja wyewoluowały dużo wcześniej i łączą obie te grupy.

Józef Kaźmierczak, Precambrian Research (2016): 180-194. z późn. zm.
Czytaj dalej »

Chamstwo w murach Uniwersytetu Śląskiego

22
Tym razem chciałbym zabrać głos w sprawie, której media poświęciły ostatnio trochę czasu. Na wykładzie odbywającym się na Uniwersytecie Śląskim jedna ze studentek ziewnęła, na co wykładowca skomentował „No, mój to by się nie zmieścił!”. Wiem, że na wielu uczelniach, pewnie na każdej w poszczególnych jednostkach, tego typu zachowania są normą. Ludzie się przyzwyczajają, w końcu jeśli bezpośrednio nas dana patologia nie boli, to łatwo ją zignorować. Pytanie tylko, czy należy to tolerować? Czy nie pogarsza do jakości kształcenia? Narzekamy, jacy okropni są dzisiejsi studenci, ale przecież od kogoś się uczą, prawda?

Czytaj dalej »

piątek, 7 października 2016

Muzeum Przyrodnicze Instytutu Systematyki i Ewolucji Ssaków PAN w Krakowie

28
Zrobiłem sobie niedawno małą wycieczkę do Krakowa. Jednym z miejsc, które planowałem odwiedzić, było Muzeum Instytutu Systematyki i Ewolucji Ssaków Polskiej Akademii Nauk. Zależało mi na zwiedzeniu Muzeum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego, niestety jest ono jeszcze w przygotowaniu, więc musiałem zadowolić się tym, co było. W niniejszym tekście chciałem Wam opisać, jak mi się podobało i dlaczego właśnie tak. Będzie sporo zdjęć.

Muzeum Instytutu Systematyki i Ewolucji Ssaków PAN w Krakowie
Czytaj dalej »

środa, 5 października 2016

Rozwiązanie konkursu

5

Do (czarnego) poniedziałku trwał konkurs, w którym do wygrania była książka „What if? A co, gdyby?”. Zadaniem uczestników było wymyślenie czegoś, nawiązującego do powiedzenia „to tylko teoria” oraz tematyki bloga. Postanowiłem nagrodzić ostatni komentarz, należący do „żarłoka”, ze stwierdzeniem, że „Akademicy tworzą te (to) tylko teorie, wydawałoby się w oderwaniu od tej praktyki, lecz mniej powszechnie wiadomo, że teoria stoi wyżej od praktyki (…)”. Jest to bardzo trafne, a rzadko zauważane. Populistycznie pewnie nawet powszechnie negowane. Prawdą jest, że najlepszą praktyką jest teoria, że jeśli teoria czegoś nie przewiduje, to choćby nie wiem co, nie napotkamy tego w praktyce. Słoń mi się w pokoju nagle nie pojawi, nie polecę do góry, wbrew teorii grawitacji, nie wyewoluuje na Ziemi dwutonowy ssak bez skrzydeł, który lata. Nie wyleczymy niczego homeopatią, GMO jako takie szkodliwe nie jest, bo DNA jest rozkładane w przewodzie pokarmowym i wchłaniane są pojedyncze jego cegiełki.



Dziękuję wszystkim za wzięcie udziału w konkursie. Osobie, która wygrała, gratuluję i proszę o przesłanie na adres totylkoteoria@gmail.com danych, na które skierowana zostanie przesyłka z nagrodą. 

Czytaj dalej »

środa, 28 września 2016

Widzisz to, czego nie było

27
„Wirusów nikt nigdy nie widział, więc nie istnieją” – mniej więcej tak napisała kiedyś skompromitowana blogerka, Pepsi Eliot, która zdążyła już dawno usunąć swój tekst, gdzie próbowała wykazać, że wirusy nie istnieją, a wymyślono je po to, by szczepić ludzi i zarabiać na tym fortunę. Ja jednak nie o tym występku chciałem dzisiaj pisać, a o bardzo częstym błędzie poznawczym. Nie doświadczyliśmy czegoś. Nasi znajomi też nie. No to pytanie, czy aby na pewno zjawisko to istnieje?

Czytaj dalej »

wtorek, 27 września 2016

Konkurs! Wygraj „What if? A co, gdyby?”

18
Blog ma już ponad cztery tysiące fanów na Facebooku, a dotychczas nie pojawił się tutaj ani jeden konkurs. Czas to zmienić. Postarałem się, by wymyślić dla Was coś ciekawego. Bez potrzeby lajkowania innych fanpejdży po drodze, udostępniania jakichś postów i innych form wymuszania ruchu na Facebooku czy gdziekolwiek. Sam bardzo nie lubię tych rywalizacji, gdzie jedna z zasad regulaminu nakazuje coś polubić. Konkurs ten nie będzie też nudnym losowaniem, byłoby to zresztą, z tego co się orientuję, wbrew prawu czy regulaminowi Facebooka (gdzie także umieszczę informację o konkursie). Przygotowałem dla Was jedno pytanie.

Czytaj dalej »

środa, 21 września 2016

Nie „po co?” lecz „dlaczego?”

39
Wciąż mam w pamięci lekcję języka polskiego w szkole podstawowej, podczas której nauczycielka zwracała nam uwagę na różnicę pomiędzy pytaniem „po co?” i „dlaczego?”. Na co dzień mnóstwo osób myli to, z pewnością nieświadomie. Błąd ten nie utrudnia z reguły porozumiewania się (chociaż może, zdarzyło mi się spytać „dlaczego?”, a otrzymać odpowiedź na „po co?” i na odwrót), ale w dyskusjach naukowych ma bardzo duże znaczenie. Wyjaśnijmy więc na sam początek, zanim przejdziemy dalej. Po co? – w jakim celu. Dlaczego? – z jakiej przyczyny. W nauce, a przynajmniej jeśli o biologię chodzi, powinniśmy pytać o to drugie.

ewolucja
Czytaj dalej »

poniedziałek, 19 września 2016

Medycyna chińska i medycyna akademicka

54
Kiedy jesteśmy chorzy, idziemy do lekarza. Oczekujemy, że nam pomoże. Zapisze leki, skieruje na dalsze badania czy do specjalisty. W ostateczności, z wynikającej potrzeby, zostaniemy zoperowani. Wszystko to w oparciu o wiele lat badań naukowych, dotyczących farmakologii, chirurgii czy fizyki medycznej, radiologii. Co robimy, kiedy wydaje nam się, że jesteśmy chorzy albo co wówczas, kiedy (co gorsza) naprawdę jesteśmy mocno lub przewlekle chorzy, ale trafiliśmy, raz za razem, na kiepskich lekarzy i w akcie desperacji szukamy pomocy nie tam, gdzie można ją znaleźć? Wierzymy w twory, takie jak medycyna alternatywna, medycyna naturalna, medycyna chińska. Medycyna zachodnia to tylko biznes. Prawda?

medycyna chińska
Czytaj dalej »

piątek, 16 września 2016

Teoria czy ideologia gender?

65
W 2013. roku miała w Polsce miejsce wielka akcja dezinformacyjna. Jej echo niesie się do dzisiaj, w postaci wiary w różne nieprawdziwe informacje dotyczące pojęcia „gender”. Stąd właśnie postanowiłem napisać o tym artykuł. Zwyczajnie nie mam cierpliwości tłumaczyć za każdym razem, znów i znów, czym jest, a czym nie jest gender, zwłaszcza w odniesieniu do biologii. Szczególnie tej ewolucyjnej, ale także genetyki, embriologii czy neurobiologii, które mają według populistów ostateczną, niszczycielską tutaj siłę.

ideologia gender
Czytaj dalej »

czwartek, 15 września 2016

Gorzki smak urojonej grzybicy

46
Moda na grzybicę (wmawianie sobie, że ma się tę ogólnoustrojową) już wprawdzie przeminęła (choć nadal w niektórych środowiskach jest bardzo popularna). W Polsce jej świetność przypadła na okres, kiedy byłem w szkole średniej. Niczego nieświadomy i zwyczajnie głupi, naczytałem się o epidemii grzybicy na całym świecie. Różne pseudonaukowe strony i fora donosiły, że niemal każdy jest zainfekowany, że ma kandydozę. Jak Wam, tak i mi trafiały się i trafiają lepsze i gorsze dni. „Piątek, a Ty nie masz na nic siły? No to już musi być objaw grzybicy!”. Tak właśnie myślałem (w podobne zresztą struny uderzyła cała marketingowo-dezinformacyjna akcja na temat zakwaszenia organizmu). Jak próbowałem się wyleczyć z tej urojonej grzybicy? Przeczytajcie.

urojona grzybica
Czytaj dalej »

wtorek, 13 września 2016

Czystek - zasłużona moda?

44
W Polsce moda na czystka wybuchła jakieś 2-3 lata temu. Od tego czasu stał się stałym elementem wyposażenia nie tylko sklepów zielarskich czy aptek, ale także zwykłych marketów. Ziele te dostaniemy zarówno w trochę „lepiej” zaopatrzonym spożywczym, jak i w Biedronce. Na opakowaniach czy w opisach na stronach internetowych sklepów, przeczytamy informacje mówiące, że napar z czystka to idealny sposób na walkę z wolnymi rodnikami czy na ogólną poprawę samopoczucia. Na forach znajdziemy wpisy, które zachwalają czystek, jako świetny środek na zakwaszenie organizmu czy pozbycie się robaków lub grzybów. No to sprawdźmy teraz, jak jest naprawdę.
Czytaj dalej »

sobota, 10 września 2016

Nałuka #1

68
Od jakiegoś już czasu zbierałem się do tego, by stworzyć serię wpisów, w których pokazywałbym przede wszystkim śmieszne, absurdalne, głupie, groteskowe itp. wypowiedzi z Internetu, dotyczące nauki. Nie miałem jednak pomysłu na nazwę i myśląc, że to ważne, zwlekałem. Dwukrotnie pytałem Was na fanpage bloga o rady i słusznie, bo choć za wszystkie muszę podziękować, to oczywiście wybrałem tylko jeden pomysł. Nałuka. Nie nauka, ale nałuka. Skąd w ogóle taki rysunek? Jako dziecko i nastolatek bardzo lubiłem strzelać z łuku. Gdy dawałem komuś „spróbować”, bywało, że próby te od samego już początku były skazane na porażkę. Naprawdę wiele osób celowało w siebie samego, myśląc, że to właściwa metoda. Taka anegdotka, w nawiązaniu do łuku, nauki, nałuki, nieuki. Mam nadzieję, że łapiecie tę dwuznaczność. Przejdźmy do komentarzy. Pamiętajcie, że klikając, można je bez problemu powiększyć.

Czytaj dalej »

czwartek, 1 września 2016

Dwa zarodki, jedna dusza

51
Stosunkowo rzadko piszę na tematy bioetyczne. Chociaż przewijają się one w pojedynczych akapitach różnych notek, to nie poświęcam im zbyt często całego wpisu. Chcąc iść za ciosem po artykule o naprotechnologii i w nawiązaniu do wątku sztucznej macicy i pozaustrojowej ciąży, postanowiłem przybliżyć Wam kilka zastanawiających faktów z rozwoju wczesnego zarodka. Takiego, jakiego hodować możemy w szalce po zapłodnieniu in vitro. W kontekście tej właśnie techniki wspomaganego rozrodu weźmy pod uwagę poniższe rozważania.

zarodek
www.foter.com
Czytaj dalej »

poniedziałek, 29 sierpnia 2016

Naprotechnologia – medyczna procedura czy ideologiczne oszustwo?

61
Termin naprotechnologia do niedawna był słabo znany. Sam pierwszy raz usłyszałem o nim bodajże w zeszłym roku. Zrobiło się o tym głośno, gdy pewne środowiska polityczne i społeczne zaczęły przeciwstawiać naprotechnologię metodzie zapłodnienia in vitro. Dziś, jak wiemy, nowy rząd cofnął refundację tej ostatniej, pomimo jej skuteczności. Mówi się za to o rządowym programie naprotechnologii.  Sprawdźmy więc czym ona jest i czy można w ogóle uznać ją za metodę medyczną?

naprotechnologia
Czytaj dalej »

niedziela, 28 sierpnia 2016

Jak Herbalife wyciągnęło mnie z domu

39
Chciałem opowiedzieć Wam historię sprzed kilku lat. Byłem wtedy mniej więcej osiemnastolatkiem. Szukałem jakiejś pracy, aby sobie dorobić. Na Gumtree znalazłem ogłoszenie, że szukają kogoś do salonu zdrowia i urody. Jakoś tak się to nazywało, a przynajmniej tak mi to przedstawiono. Po krótkiej rozmowie telefonicznej, podczas której dowiedziałem się, że „jakieś stanowisko się znajdzie”, udałem się na spotkanie, które miało miejsce, o ile dobrze pamiętam, jeszcze tego samego dnia. To był okres, kiedy poza szkołą prawie nigdzie nie wychodziłem z domu, w związku z czym Herbalife udało się zrobić coś specjalnego – „wyciągnąć mnie”. Stąd tytuł notki.

herbalife
Czytaj dalej »

piątek, 26 sierpnia 2016

Historia chorego dziecka

22
Wyobraźcie sobie, że dowiadujecie się, że Wasze dziecko ma nowotwór złośliwy. Powiedzmy, że chłoniak. Lekarze dają niskie szanse na wyzdrowienie, a po paru tygodniach zaczynają przebąkiwać o szacowanym czasie, jaki pozostał do śmierci Waszej córki, czy Waszego syna.  Odpalacie Google i szukacie pomocy gdzie indziej…

Czytaj dalej »

środa, 24 sierpnia 2016

Ta straszna mitoza i mejoza

27
Skarżący się na to, jak nudna jest biologia, zwykle zaczynają swój lament od wymienienia mitozy i mejozy. Nic z tego nie rozumieją, po co mają się tego w szkole uczyć? To zawracanie głowy i nic poza tym… Przecież nic z tego nie wynika. Zgodzę się, częściowo. Ucząc się tego „na sucho” dla przeciętnego ucznia szkoły średniej naprawdę nic z tego nie wynika, bo i nie ma co i po co. Za to samo zjawisko mitozy i mejozy, opowiedziane w różnych praktycznych kontekstach, mogłoby zaciekawić wiele osób. Jednak gdy celem jest wykucie na blachę jak to po kolei idzie, każda faza, to nie ma się co dziwić zniechęceniu i znudzeniu. Ja w tej notce chciałem opowiedzieć trochę o tym, co w mitozie i mejozie jest ciekawe i fascynujące. Jak oba te zjawiska przekładają się na naszą codzienność? Co warto wiedzieć na ten temat?

oocyt
Henry Gray, Hedry Vandyke Carter, Anatomy of the Human Body, z późn. zm.
Czytaj dalej »