wtorek, 1 września 2015

24 dinozaury, które warto znać

Świat dinozaurów mniej lub bardziej zgodnie z rzeczywistością przybliżyła nam popularna seria filmów Park Jurajski. Dzięki niej rodzaje takie jak tyranozaur, triceratops czy welociraptor utkwiły w masowej świadomości. Istniało jednak wiele innych, wymarłych już gadów naczelnych, które warto znać, by orientować się w temacie i które są też ciekawymi przykładami ewolucji tej grupy zwierząt. Po krótkim wstępie zapraszam do zapoznania się z graficznymi rekonstrukcjami na podstawie zachowanych szczątków i analogii do współczesnych, blisko z dinozaurami spokrewnionych gatunków oraz ogólnej wiedzy na temat fizjologii i anatomii zwierząt.

(Pixabay)

Czasowe ramy panowania dinozaurów przypadają na erę mezozoiczną, trwającą 190 milionów lat (a której koniec miał miejsce 66 milionów lat temu), składającą się z trzech okresów: triasu, jury i kredy. W tym pierwszym dinozaury zaczęły się pojawiać w zapisie kopalnym, a większość ich linii ewolucyjnych wyginęło w trakcie masowego wymierania kredowego, czyli pod koniec mezozoiku. Te, które przetrwały, dały bezpośrednio początek współczesnym ptakom, dlatego poprawne jest stwierdzenie, że ptaki są dinozaurami, a z którym oglądając różne dokumentalne filmy przyrodnicze, powinniście się niejednokrotnie spotkać.

Systematyka dinozaurów w podstawie rysuje się dosyć prosto. Dzieli tę grupę na gadziomiednicze i ptasiomiednicze. Klasyfikacja wynika m.in., jak wskazuje nazwa, z budowy miednicy, przybliżającej do współczesnych ptaków bądź też współczesnych gadów. Z uwagi na fakt, że zauropody znacznie różniły się od reszty dinozaurów, wydziela się dla nich specjalny podrząd, ale ponieważ posiadały ,,gadzie’’ miednice, nadal zaliczane są do gadziomiedniczych. Trzeba też dodać, że znane Wam prawdopodobnie pterozaury, wymarłe, latające gady oraz ichtiozaury, czyli gady morskie, które także wyginęły, nie należą do grupy dinozaurów, ale okres ich pojawienia się, rozwoju i upadku także przypada na mezozoik, który słusznie uważa się za erę dinozaurów.

Przejdźmy do tego, co dla większości z Was jest zapewne najciekawsze, czyli do grafik-rekonstrukcji, przedstawiających różne rodzaje. Zauropody, choć, jak wyżej, należące do dinozaurów gadziomiedniczych, wydzielę w osobną grupę dla właściwszego ich funkcjonalnego rozróżnienia. Zacznijmy jednak od dinozaurów ptasiomiedniczych.

Dinozaury ptasiomiednicze:

- Huayangozaur

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Ankylozaur

(Mariana Ruiz Villarreal, Wikipedia)

- Minmi (mały przedstawiciel ankylozaurów)

(Mariana Ruiz Villarreal, Wikipedia)

- Pachycefalozaur

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Protoceratops (niewielki ceratops)

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Psitakozaur (kwestia piór jest dyskutowana)

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Brachyceratops

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Iguanodon ze specyficznym kciukiem

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Kamptozaur

(Michael B. H. 'FunkMonk', Wikimedia)

- Deinonych (gadziomiedniczy) atakujący zefirozaura

(Emily Willoughby, Wikimedia, http://emilywilloughby.artworkfolio.com/)

- Majazaura

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Parazaurolof 

(Tim Bekaert, Wikimedia)

Dinozaury gadziomiednicze (teropody):

- Baryonyks

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Mażungazaur

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Deinocheir

(Michael B. H. 'FunkMonk', Wikimedia)

- Gigantoraptor

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Linheraptor

(Smokeybjb, Wikimedia)

- Unenlagia

(Nobu Tamura, wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

- Mikroraptor (czteroskrzydły dinozaur)

(Durbed, Wikimedia, http://durbed.deviantart.com/art/Four-winged-thieves-341517949)

- Strutiomim

(Nobu Tamura, Wikimedia, http://spinops.blogspot.com/)

Dinozaury gadziomiednicze (zauropody):

- Brachiozaur

(Dimitry Bogdanov, Wikimedia, http://dibgd.deviantart.com/)

- Apatozaur

(Jim Robins, Wikimedia)

- Diplodok

(Dimitry Bogdanov, Wikimedia, http://dibgd.deviantart.com/)

Gdzie zaklasyfikowalibyście archeopteryksokształtne? Jeszcze do tradycyjnych dinozaurów czy już do ptaków? Jak, po grafikach, nietrudno wydedukować, do gadziomiedniczych teropodów należą archeopteryksy i inne pośrednie ogniwa między dinozaurami, a ptakami. Z teropodów wywodzą się ptaki. Nie wiem jak Wam, ale mi w dzieciństwie wizja dinozaurów upierzonych i dowiedzenie się, że tak faktycznie było, trochę zepsuła ich odbiór, to jednak dawne lata i odbieranie tego mniej naukowo, a bardziej na zasadzie ,,ale fajne!''.

(Durbed, Wikimedia, http://durbed.deviantart.com/art/Four-winged-thieves-341517949)


Nie ukrywam, że notka ta jest głównie po to, by ukazać grafiki, bez wdawania się w konkretne i szczegółowe, paleobiologiczne zagadnienia. 

Chcesz wesprzeć rozwój mojego bloga? Możesz to zrobić zostając jego patronem tutaj.

21 komentarzy:

  1. Gdy byłam mała, również fascynowałam się dinozaurami :) Wolałam je od lalek :P

    OdpowiedzUsuń
  2. wow, dzięki za przedstawienie dinozaurów ;) Ja kompletnie się na nich nie znam ;)

    OdpowiedzUsuń
  3. O matko co jeden to paskudniejszy, dobrze że to już nie lokatorzy naszych czasów. :)

    OdpowiedzUsuń
  4. Sam tytuł posta zachęcił mnie do poświęcenia mu chwili czasu :D
    Przeczytałam i w sumie poza Diplodokiem pozostałe dinozaury są mi całkiem nieznane, albo znane tylko z wyglądu.

    OdpowiedzUsuń
  5. tak takie obrazki fascynowały w dzieciństwie, mnie jednak bardziej wtedy od dinozaurów interesował kosmos

    OdpowiedzUsuń
  6. Zobaczymy ile z tych gatunków przetrwa próbę czasu, bo już od kilku lat, trwa silny nacisk weryfikacyjny, gdyż niejednokrotnie te same gatunki "odkrywane" są przez różne zespoły i funkcjonują w obiegu publikacji naukowych pod różnymi nazwami.
    Co do samych ilustracji - powiedzmy ze 90 % z nich to wizja artystyczna z naciskiem na wizję. Owszem marketingowo chwyt świetny - dzięki masowemu zainteresowaniu udało się dokonać kilku wybitnie ważnych ustaleń, ale nie traktował bym tych obrazków zbyt serio.

    OdpowiedzUsuń
  7. W tym temacie nasz 13letni kuzyn wie znacznie więcej niż my :D

    OdpowiedzUsuń
  8. Wizualnie bardzo ciekawe stworzenia. Przyznam jednak, że wszystkie terminy są mi nieznane;>

    OdpowiedzUsuń
  9. prawie żadnego nie znałam :O a ten Gigantoraptor to mi wyrośniętego kurczaka przypomina :O

    OdpowiedzUsuń
  10. Nie miałam pojęcia, że aż tyle ich było ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Jest ich dużo więcej.

      Usuń
  11. W podstawówce byłam zafascynowana tematem i wiele informacji brzmi znajomo, jednak większośc wiedzy już paktycznie umknęła ;)

    OdpowiedzUsuń
  12. Łukaszu, czy przypadkiem nie pomyliłeś podpisów? Bądź może to wynikać z mojej niewiedzy, ale odnoszę wrażenie, że dinozaury ptasiomiedniczne przedstawiłeś jako gadziomiedniczne i odwrotnie. Jestem laikiem w tym temacie, sugeruję się tutaj grafikami i Twoimi słowami "Dzieli tę grupę na gadziomiednicze i ptasiomiednicze. Klasyfikacja wynika m.in., jak wskazuje nazwa, z budowy miednicy, przybliżającej do współczesnych ptaków bądź też współczesnych gadów."
    A tak poza tym, dinozaury zawsze mnie fascynowały. Kiedy byłam jeszcze w podstawówce, bodajże na którymś z kanałów Telewizji Polskiej leciał cały cykl o dinozaurach, podzielony na krótkie odcinki. Do dziś pamiętam, że kilka odcinków poświęconych było samcowi allozaura i stąd też wiem, że w tym przypadku samce były mniejsze od samic. A później latałam po szkole (oczywiście na przerwie) i udawałam, że jestem dinozaurem -.- Ale na szczęście kilka dzieciaków przyłączyło się do mojej zabawy :D

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To nie pomyłka. Jako ciekawostkę podam, że być może z wczesnych ptaków wtórnie wyewoluowały 'dinozaury', które wyginęły, a same ptaki przetrwały.

      Usuń
  13. Ciekawa jestem, czy w stworzenia podobne do dinozaurów będą jeszcze żyły na Ziemi ;)

    OdpowiedzUsuń
  14. Widzę, że świat dinozaurów w różne gatunki bogaty a tym samym w nazewnictwo. Dobrze jest odświeżyć wiedzę ze szkolnych lat - chociaż tak mnogiego nazewnictwa wtedy nie poznaliśmy. Fajny wpis :)

    OdpowiedzUsuń
  15. Fajne te dinozaury, większość kojarzę z Odkryj Świat :D Najlepszy jest mikroraptor

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To zobacz np. to: https://www.youtube.com/watch?v=aQPJcMXlfVw !

      Usuń
  16. Bardzo mi się podoba gigantoraptor, wygląda jak z innej planety :D

    OdpowiedzUsuń
  17. wow, mega są. Kiedyś sporo o nich czytałam :)

    OdpowiedzUsuń
  18. Bardzo ciekawy post :) Bardzo lubię filmy dokumentalne związane z dinozaurami. Mam jedno pytanie związane z dinozaurami. Niektórzy twierdzą, że dinozaury wyginęły przez uderzenie meteorytu, a niektórzy przez to, że wybuchł wulkan. Z jakiej przyczyny naprawdę wyginęły dinozaury?
    Pozdrawiam,
    Patryk

    OdpowiedzUsuń