Kategorie:

Jakie są przyczyny nadwagi i otyłości?

O przyczynach otyłości, gdyby zagłębiać się w rozmaite szczegóły biochemiczne, cytologiczne, fizjologiczne, ewolucyjne, neurobiologiczne czy psychologiczne, można by napisać bardzo ciekawą książkę. Zasadniczo jednak da się je podzielić na te bezpośrednie – najbardziej podstawowe, które są najczęstszym i dominującym powodem występowania u ludzi otyłości – oraz pośrednie, będące dodatkowymi czynnikami zwiększającymi predyspozycję do nadmiernego gromadzenia tkanki tłuszczowej. Oprócz tego niebagatelne jest spojrzenie na przyczyny prowadzące do otyłości przez pryzmat ewolucji biologicznej człowieka. Wszystko to razem daje nam odpowiedź na to, co i dlaczego sprawia, że wiele osób tyje do takich rozmiarów, które pogarszają stan zdrowia i mogą zagrażać życiu.

otyłość przyczyny
Otyłość. Za: CGP Grey, https://www.cgpgrey.com

Co to jest otyłość i nadwaga?

Otyłość to choroba chrakteryzująca
się nadmiernym gromadzeniem białej tkanki tłuszczowej, czyli tej
odpowiedzialnej za magaznowanie energii czy wydzielanie hormonów takich jak
leptyna i adiponektyna. Otyłość klasyfikuje się na różne sposoby, na przykład
według trzech stopni powiązanych z BMI. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób
WHO otyłość rozbita została na otyłość wynikającą z nadmiernego spożywania
kalorii (E66), otyłość polekową (E66.1) czy inne rodzaje otyłości (E66.8). Typowe
objawy otyłości to nieproporcjonalnie duża objętość tkanki tłuszczowej,
rozstępy, ginekomastia (u mężczyzn), ograniczona zdolność ruchu, przewlekły stan
zapalny związany z nadmiernym wydzielaniem różnych czynników przez tkankę
tłuszczową, zaburzenia stężenia hormonów produkowanych przez adipocyty (komórki
tłuszczowe). Od otyłości nadwaga różni się stopniem „utłuszczowienia” –
pomiędzy oboma schorzeniami występuje swego rodzaju gradacja tkanki
tłuszczowej. Znaczenie ma też sam udział tkanki tłuszczowej względem
pozostałych tkanek (zwłaszcza mięśniowej) i jej umiejscowienie. Na przykład osoby
z nadwagą, u których nadprogramowe kilogramy tłuszczu gromadzą się intensywniej
w jamie brzusznej, prędzej będą miały negatywne objawy nadwagi i w ich
przypadku, pomimo braku otyłości, mogą wystąpić zdrowotne skutki bliskie
skutkom otyłości.  

Przeczytaj także: Ile
kosztuje otyłość?
Otyłość i nadwaga są coraz
powszechniejszymi problemami zdrowotnymi. Ich częstość występowania sprawiła,
że stały się zagadnieniem ważnym dla zdrowia publicznego. Pod koniec roku 2019 alarmowano,
że ponad 60% dorosłych mężczyzn i prawie 50% dorosłych kobiet w Polsce ma
nadwagę lub otyłość. W roku 2019 polscy naukowcy opublikowali artykuł w
czasopiśmie naukowym „Annals of Agricultural and Environmental Medicine” o
epidemii otyłości w krajach Unii Europejskiej. Konkludują w nim, że z roku na
rok rośnie liczba osób z otyłością w UE, a przyrost ten jest szybszy wśród
mężczyzn. Szacunki mówią, że za 10 lat w całej UE, przy obecnym tempie wzrostu,
aż 36,6% mężczyzn i 32% kobiet będzie chorować na otyłość (dane nie uwzględniają
nadwagi). Podobne alarmujące dane dotyczą wielu innych krajów na świecie. Szczególnie
martwi to, że coraz większa jest również liczba dzieci z nadwagą i otyłych, co
znacząco zwiększa ryzyko otyłości w okresie dorosłym, podobnie jak posiadanie
otyłych rodziców – tak ze względu na predyspozycje genetyczne, jak i niezdrowe
wzorce kulturowo-żywieniowe.

otyłość
Otyłość brzuszna. Za: Mohamed Hassan, Pixabay

Jakie są skutki zdrowotne i
społeczne otyłości?

Otyłość powoduje lub zwiększa
ryzyko bardzo wielu chorób. Zwiększona wartość energetyczna diety i niedobór
aktywności fizycznej są jednymi z podstawowych czynników zwiększających
prawdopodobieństwo przedwczesnej śmierci i coraz częściej, w odniesieniu do poszczególnych
chorób, wyprzedzają nawet palenie papierosów, choć ogółem jeszcze im ustępują. Ochrona
przed otyłością jest zatem jednym z najbardziej podstawowych rzeczy, na jakie
mamy wpływ jeśli chodzi o uniknięcie rozmaitych dysfunkcji organizmu i spowodowanej
nimi szybszej śmierci.
Do najistotniejszych i
najczęstszych chorób powodowanych przez otyłość należą te związane z
zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego oraz zaburzenia metaboliczne. Są to
m.in. zespół metaboliczny (powodowany przez insulinooporność prowadzącą do
dalszych problemów zdrowotnych), cukrzyca typu 2, nadciśnienie (szkodliwe dla
serca, nerek, a także oczu), hipercholesterolemia (zbyt wysokie stężenie
cholesterolu) i inne zaburzenia w gospodarce lipidowej, w tym
hipertriglicerydemia (zbyt wysokie stężenie trójglicerydów). Dowody w tym
zakresie opublikowane zostały m.in. w „The Lancet” czy „The Journal of Clinical
Endocrinology and Metabolism”. Wiadomo też, że otyłość jest powodem lub
czynnikiem ryzyka niektórych chorób nowotworowych, w tym typowo kobiecych –
raka jajnika czy raka piersi – oraz typowo męskich – raka prostaty. Oprócz tego
otyłość i nadwaga mogą zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na raka
trzustki, raka wątroby czy raka jelita grubego.

otyłość
Aktywność fizyczna przy otyłości.

Poza wszystkimi wymienionymi
problemami zdrowotnymi związanymi z zaburzeniami metaboliczno-hormonalnymi i
nowotworami oraz stanami zapalnymi, otyłość jest też czynnikiem poważnie
osłabiającym układ ruchu, zwłaszcza stawy, ale również kości. Co więcej, dane
epidemiologiczne opublikowane w czasopiśmie „Neurourology and Urodynamics”
pokazały, że nadwaga i otyłość zwiększają szansę ujawnienia się problemów z
nietrzymaniem moczu u kobiet. Istnieją również badania i przeglądy wskazujące,
że otyłość podwyższa ryzyko wystąpienia depresji i na odwrót – depresja może zwiększać
prawdopodobieństwo zachorowania na otyłość. Jedna z takich prac została
opublikowana w 2010 roku w czasopiśmie naukowym „Archives of General
Psychiatry”. Jako metaanaliza obejmowała różne badania, uwzględniając ponad 50
tysięcy osób.
Otyłość indukuje lub katalizuje
nie tylko typowo fizyczne dysfunkcje organizmu. Jest też powodem problemów
związanych z życiem społecznym, co przekłada się na zdrowie. Dodatkowo, ma
spory wpływ na ekonomię i działanie państwa, szczególnie w odniesieniu do
służby zdrowia. Na przykład w Finlandii, jak pokazali badacze publikujący swoje
wyniki w czasopiśmie naukowym „Economics & Human Biology”, kobiety z
otyłością mają mniejsze szanse na zatrudnienie, a otyli mężczyźni otrzymują
niższe płace (wyniki badania zależały też od tego, jakiej miary użyto: masy
ciała, masy tkanki tłuszczowej czy obwodu w talii). Wydajność pracy osób
otyłych jest mniejsza, częściej też sięgają one po zwolnienia i ubezpieczenia
po wypadkach oraz częściej są nieobecne w pracy. Pracodawcy oraz instytucje
publiczne (np. szpitale czy środki opieki społecznej) ponoszą duże koszty by
przystosowywać swoje budynki, stanowiska, środki transportu, do osób otyłych. W
USA roczne wydatki zdrowotne związane z nadwagą i otyłością wynoszą miliardy
dolarów. W 2005 roku było to blisko 200 miliardów. Poza szeregiem przykrych
skutków otyłości w wymiarze pracowniczym, otyłość utrudnia też życie
towarzyskie (słaba kondycja i ograniczenie zdolności ruchu zmniejszają
możliwości rekreacyjne, spotkania ze znajomymi itd.).

bieganie nadwaga
Aktywność fizyczna. Za: TheOtherKev, Pixabay

Jakie są główne i bezpośrednie przyczyny nadwagi i otyłości?

Światowa Organizacja Zdrowia,
czyli WHO, jasno stwierdza,
że „fundamentalną przyczyną otyłości i nadwagi jest brak równowagi
energetycznej między spożywanymi i zużywanymi kaloriami”. Dla jasności dodaje
potem, że chodzi o „zwiększone spożycie wysokokalorycznej żywności bogatej w
tłuszcz” i „spadek aktywności fizycznej wynikający z siedzącego trybu życia,
siedzącej pracy, transportu i urbanizacji”. Nie znaczy to, że nie ma innych
czynników zwiększających ryzyko wystąpienia otyłości, ale te dwa –
nieprawidłowa dieta i niedobór ruchu – są zasadniczymi i najczęstszymi
przyczynami nadwagi i otyłości, co potwierdzają bardzo liczne badania naukowe
oraz obserwacje epidemiologiczne. Warto to podkreślić, ponieważ w przestrzeni
publicznej można napotkać denializm
(negację faktów i ugruntowanej naukowej wiedzy) mówiący, że główną przyczyną
nadwagi i otyłości są predyspozycje genetyczne lub czynniki psychologiczne. Są
one, owszem, nie do pominięcia (i omówię je w dalszej części artykułu), nie
stanowią jednak sedna problemu, a jedynie jego poboczne odgałęzienia.
Wśród Amerykanów głównymi
produktami powodującymi nadpodaż kaloryczną i w konsekwencji nadwagę i otyłość,
są słodzone napoje i chipsy. Trzeba zatem uwzględniać także rolę węglowodanów łatwo
przyswajalnych w rozwijaniu otyłości, nie poprzestając jedynie na tłuszczach. Dodatkowo,
badania wykazały, że większe spożycie dosładzanych napojów i chipsów koreluje
ujemnie ze spożyciem warzyw, owoców, ziaren, orzechów czy jogurtów – u osób
żywiących się chipsami i pijących słodkie napoje obserwuje się mniejsze
zainteresowanie zdrową żywnością, w tym warzywami czy orzechami. Potwierdza to
m.in. spora metaanaliza z 2011 roku, opublikowana w naukowym czasopiśmie „The
New England Journal of Medicine” (NEJM).

nadwaga przyczyny
Wysokokaloryczny posiłek. Za: Shutterbug75, Pixabay

Przegląd badań z medycznego
żurnalu „Obesity Reviews” sugeruje, że istotny wpływ na rozwój nadwagi i
otyłości ma też spożywanie fastfoodów, co choć nie jest zaskoczeniem, to
dokłada kolejną cegiełkę do naszej wiedzy na temat przyczyn rozwoju otyłości. „W
Polsce za rozwój otyłości również odpowiada zwiększona wartość energetyczna
diety w odniesieniu do zmniejszonej aktywności” – ocenia dietetyk, dr hab. Ewa
Lange z Katedry Dietetyki Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w
Warszawie. Kontynuuje, że „popularne są w naszym menu potrawy smażone i z
dodatkiem tłuszczu oraz przekąski i słodycze. Mimo częstszego sięgania przez
Polaków po pieczywo razowe, wciąż nasza dieta bogata jest w łatwo przyswajalne
węglowodany zawierające sacharozę, ale też bazujące na oczyszczonej mące z
łatwo przyswajalną skrobią. Znaczenie ma także brak regularności spożywania
posiłków. Niewystarczające jest spożycie warzyw, które zmniejszają gęstość
energetyczną pożywienia i dają uczucie sytości”.
Niestety problem z żywieniem
pogłębiają liczne szkodliwe mody, rozpowszechnione w Internecie diety
opracowane przez naukowych szarlatanów, którym często towarzyszy idea
spożywania dziwnych i nieskutecznych suplementów diety. „Od lat pojawiają się
różne, coraz to nowsze pomysły na bardzo rygorystyczne diety, o znacząco
obniżonej wartości energetycznej. Stosowanie ich przez dłuższy okres grozi
niedoborami pokarmowymi i pogłębieniem się już istniejących chorób np. układu
krążenia z powodu zaburzeń wodno-elektrolitowych, pojawienia się dny moczanowej
czy kamicy pęcherzyka żółciowego, pogorszenia funkcji nerek i wątroby” –
przestrzega ekspertka z SGGW. „Tego typu bardzo rygorystyczne, prawie
głodówkowe diety, sprzyjają także utracie masy tkanki mięśniowej i zmniejszeniem
wydatków energetycznych, co powoduje, że mimo szybkiego spadku masy ciała w
początkowej fazie ich stosowania, potem bardzo trudno te efekty utrzymać i
szybko dochodzi do ponownego zwiększenia się masy ciała” – dodaje dr hab. Ewa
Lange o tzw. efekcie jo-jo. „Od lat popularne są także diety krótkotrwałe,
często bardzo jednostronne, oparte na niewielkiej liczbie produktów, które
także sprzyjać mogą bardzo szybkiemu chudnięciu, ale często wcale nie do końca
kosztem tłuszczowej masy ciała, a są bardziej efektem utraty wody. Organizm zaczyna
wtedy reagować na zmiany diety i składu ciała zmniejszając wydatki energetyczne”.

Oprócz modnych, a szkodliwych
diet restrykcyjnych, popularność zdobyły także nieuzasadnione diety
eliminacyjne. „Obecnie pojawiła się jeszcze jedna grupa diet, które mają mieć
także efekt związany z redukcją masy ciała. Takie właściwości przypisuje się
dietom eliminacyjnym, np. diecie  bezglutenowej.
O ile mają one uzasadnienie przy zdiagnozowanej alergii, nietolerancji
pokarmowej, celiakii, to ich stosowanie w celu redukcji masy ciała nie ma sensu.
Wręcz odwrotnie, są doniesienia naukowe wskazujące, że osoby z celiakią
przechodzące na dietę bezglutenową mogą być bardziej narażone na rozwój zespołu
metabolicznego i zwiększenia udziału tkanki tłuszczowej, a więc może to też
dotyczyć osób, które tylko z powodu mody żywieniowej zaczynają eliminować
produkty glutenowe z diety. Dodatkowo, stosowanie diet eliminacyjnych, a więc
jak nazwa wskazuje eliminujących jakieś grupy produktów spożywczych, powinny
być stosowane pod nadzorem dietetyka, tak by nie spowodować niedoborów
pokarmowych i ich konsekwencji” – zaznacza ekspertka żywienia człowieka z SGGW.
Poza niekwestionowanym wpływem
spożywania zbyt dużej ilości wysokokalorycznego jedzenia, bardzo ważna jest też
aktywność fizyczna. Nie da się ukryć, że w większości miejsc na Ziemi, a
szczególnie w krajach wysokorozwiniętych, takich jak USA i UE, technologia
wyręcza nas w tak wielu sprawach, że ruszamy się dużo mniej niż kiedyś lub niż
ruszali się nasi rodzice, dziadkowie, babcie czy pradziadkowie i prababcie. Transport
samochodem i rozbudowana sieć komunikacji miejskiej i zamiejskiej, a wraz z nią
przystanki bliżej domu sprawiają, że mniej chodzimy. Pralka, zmywarka, blender,
mikser czy odkurzacz powodują, że wiele prac domowych jest o wiele łatwiejszych
niż przed dekadami i wymaga znacznie mniejszych nakładów wysiłku. Do tego od
mniej więcej dekady bardzo rozpowszechniły się smartfony, w których mamy niemal
wszystko – niejednokrotnie nie trzeba nawet wstawać z krzesła po kalkulator,
latarkę, dyktafon, aparat, kalendarz, budzik i wiele innych, gdyż znajduje się
to w jednym urządzeniu pod ręką. Nie tylko nasze życie domowe i społeczne
zostało zubożone w ruch – bardzo często zmiana ta odnosi się także do miejsca i
środowiska pracy. „Problem dodatniego bilansu energetycznego wynika też z braku
ruchu, zarówno z ograniczenia codziennej aktywności, jak i małego zaangażowania
w czynności związane z dodatkową aktywnością fizyczną. Coraz więcej czasu
spędzamy w bezruchu, przed telewizorem, komputerem czy tabletem, komórką” –
konkluduje dr hab. Ewa Lange ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w
Warszawie.

nadwaga
Aktywność fizyczna osoby z nadwagą lub otyłością. Za: Iconicbestiary, Freepik

Problem dotyczy też dzieci. Badacze
zajmujący się medycyną sportu i wychowaniem fizycznym opublikowali w 2007 roku
pracę naukową w czasopiśmie „Medicine and Sport Science”, w której wskazują, że
istnieje trend spadkowy co do aktywności wśród dzieci i młodzieży. Wśród
przyczyn wymienia się głównie czynniki społeczne: nadopiekuńczość rodziców,
nieprawidłowa infrastruktura miejska (od razu przychodzą mi na myśl
„nowoczesne” osiedla, gdzie niemalże brak jest przestrzeni z trawą, krzewami,
drzewami, dużymi placami zabaw, trzepakami, boiskami itp.) czy spędzanie zbyt
dużej ilości czasu na korzystaniu z telewizji lub nowych mediów. Naukowcy
podkreślają jednak, że wiele zależy też od kontekstu czy lokalnych uwarunkowań.
Trzeba również wziąć pod uwagę głosy (opublikowane np. w naukowym medium „PLoS
One”), że o ile u dorosłych czynnik ruchu jest wyraźny przy ryzyku wystąpienia
otyłości, tak u dzieci jest on mniej znaczący w porównaniu do diety.
Niedobór aktywności fizycznej,
zwany także siedzącym trybem życia jest zatem drugim co do ważności, częstości
i istotności powodem występowania nadwagi i otyłości. Światowa Organizacja
Zdrowia podaje,
że ponad 3 miliony zgonów rocznie w roku 2008 było spowodowane brakiem
odpowiedniej aktywności fizycznej. Chociaż piszę o tym w kontekście otyłości,
to na marginesie warto wiedzieć, że brak ruchu negatywnie wpływa nie tylko na
tkankę tłuszczową, ale również na szereg innych części i parametrów ciała: na
układ odpornościowy, układ sercowo-naczyniowy i wydolność serca, układ
hormonalny i jego równowagę, układ ruchu oraz system nerwowy i procesy poznawcze.

otyłość przyczyny
Otyła kobieta.

Jakie są poboczne i pośrednie
przyczyny nadwagi i otyłości?

Wiadomo, że na ryzyko wystąpienia
nadwagi lub otyłości wpływają nie tylko dwa główne czynniki – sposób żywienia
się i aktywność fizyczna – ale także dodatkowe, mniej wyraźne, lecz warte
uwzględnienia aspekty. Należą do nich przede wszystkim predyspozycje genetyczne
(oraz epigenetyczne), czynniki rozwojowe (okoliczności i środowisko rozwoju
człowieka), zaburzenia chronobiologiczne (zaburzenia rytmu snu i czuwania),
mikroorganizmy jelitowe oraz czynniki psychologiczne (np. stres) i rodzinno-społeczno-kulturowe
(np. tradycja kulinarna, ceny i dostępność określonych produktów spożywczych).
Predyspozycje genetyczne
zwiększające ryzyko wystąpienia otyłości zwykle powiązane są z innymi
czynnikami. To znaczy, aby niekorzystny w kontekście zwiększonej masy ciała
wariant (polimorfizm) jakiegoś genu dawał rzeczywisty efekt, muszą wystąpić
określone okoliczności. Jeśli na przykład ktoś ma podwyższoną ekspresję genów
kodujących białka zwiększające uczucie głodu, takie jak grelina (tzw. hormon
głodu) i obniżoną ekspresję genów kodujących białka powodujące uczucie sytości,
takie jak leptyna (tzw. hormon sytości) to w obliczu niedoboru pożywienia i tak
nie przełoży się to na większą szansę na nadwagę czy otyłość, ponieważ nie
będzie możliwości by te predyspozycje prowadziły do spożycia dodatkowych
kalorii. Z drugiej strony, podwyższona aktywność leptyny na niewiele się zda,
jeśli organizm wykazuje leptynooporność (dysfunkcja ta rozwija się również u
osób otyłych). Oprócz wspomnianych genów kodujących hormony znaczenie mają też melakortyna
i proopiomelanokortyna oraz geny kodujące receptory dla wspomnianych białek.

Wpływ genów i biologii rozwoju
na nadwagę i otyłość

Jednym z lepiej przebadanych
genów, którego niektóre warianty mogą mieć wpływ na przyrost masy tkanki
tłuszczowej, jest gen FTO leżący u człowieka na chromosomie 16. Duże
badanie na prawie 39 tysiącach Europejczyków opublikowane w czasopiśmie
naukowym „Science” pokazało, że osoby z jedną dodatkową kopią niekorzystnego
wariantu genu FTO ważyły średnio ponad 1 kilogram więcej od ludzi bez
dodatkowej kopii, a ci którzy posiadali aż dwie kopie, ważyli średnio 3
kilogramy więcej. Osoby te niemal dwa razy częściej chorowały na otyłość. Takie
zależności wykazały też inne badania, opublikowane m.in. w „Nature Genetics”. Trzeba
jednak podkreślić, że na otyłość wpływ mają polimorfizmy niekodującej sekwencji
genu FTO poprzez zmienianie ekspresji innego genu – IRX3 (również
znajdującego się na chromosomie 16) – odpowiedzialnego m.in. za przekształcanie
beżowej tkanki tłuszczowej w tą „niepożądaną” tkankę tłuszczową białą, co
pokazują asocjacyjne badania genomowe (GWAS – Genom-Wide Association Study).
Bezpośrednio zatem to produkt genu IRX3 zwiększa ryzyko nadwagi i
otyłości (a pośrednio niekorzystne warianty genu FTO), na co dowody
zaprezentowano w roku 2014 w czasopiśmie „Nature”.
Kolejnym czynnikiem
predysponującym do nadwagi i otyłości są okoliczności rozwojowe organizmu,
silnie w tym kontekście związane z dietą i aktywnością fizyczną, zwłaszcza w
okresie dziecięcym i dorastania. Chodzi przede wszystkim o fakt, że z wiekiem
komórki prekursorowe komórek tłuszczowych (czyli preadipocyty) coraz słabiej,
rzadziej i wolniej przekształcają się w dojrzałe komórki tłuszczowe
(adipocyty). Wobec tego szczególnie ważne jest, aby przed spożywaniem
nadmiernej liczby kalorii chronić dzieci i młodzież, ponieważ w ich wieku
preadipocyty dużo aktywniej różnicują się w dojrzałe komórki tłuszczowe.
Stymulowanie preadipocytów w wieku dziecięcym oznacza więcej adipocytów w życiu
dorosłym i większe problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała, co pokazują
również dane epidemiologiczne – dzieci z nadwagą i otyłością mają jako dorośli
większe problemy z tkanką tłuszczową i chorobami z nią powiązanymi. Wpływa na
to oczywiście szereg czynników (o których za moment), ale ten jest jednym z
nich.
nadwaga przyczyny
Prawidłowa masa ciała. Za: Engin Akyurt, Pixabay

Bakterie jelitowe i zaburzenia
snu w rozwoju nadwagi i otyłości

Wśród typowo biologicznych
czynników ryzyka wystąpienia nadwagi i otyłości wymienia się jeszcze zaburzenia
mikrobiomu jelitowego oraz chronobiologiczne zaburzenia rytmu dobowego (snu i
czuwania) i po prostu zbyt krótki sen. Choć niewątpliwie obie te dysfunkcje są
dla zdrowia z wielu powodów niekorzystne, to ich wpływ na nadwagę i otyłość nie
jest jeszcze tak dobrze przebadany i ugruntowany, jak oddziaływanie nadpodaży
kalorycznej i braku aktywności fizycznej. Jednak warto o nich po krótce
wspomnieć.
Publikacja naukowa z 2015 wydana
w czasopiśmie „Nature Reviews Endocrinology” wskazuje, że podawanie dzieciom
antybiotyków zwiększa prawdopodobieństwo otyłości. Do problemów z ekosystemem mikroorganizmów
przewodu pokarmowego przyczyniają się też inne czynniki, związane z dietą i
środowiskiem. Proponowany mechanizm zjawiska wpływu mikrobiomu na masę ciała jest
logiczny: bakterie mające większą zdolność do rozkładu błonnika i umożliwiające
pozyskiwanie z niego energii mogą być liczniejsze przy nieprawidłowościach
mikrobioty, przez co błonnik zamiast działać „antyotyłościowo” działa wręcz
odwrotnie. Jeśli zaś mowa o śnie, to jego niedobór także predysponuje do
nadwagi i otyłości, co tłumaczone jest większą sennością za dnia i w efekcie
mniejszą aktywnością fizyczną.

Czynniki psychologiczne,
społeczne, kulturowe i ekonomiczne

W jaki sposób czynniki
psychologiczne mogą wpływać na rozwój otyłości? Metaanaliza z 2013 roku z
czasopisma „Obesity Reviews”, uwzględniająca prawie 80 tysięcy osób, wykazała
że osoby otyłe są bardziej neurotyczne, zaś z mniejszym ryzykiem wystąpienia
otyłości wiąże się większa sumienność, samokontrola i przestrzeganie norm
społecznych. W szerszym ujęciu ważniejsze od elementów psychologicznych wydają
się być wpływy kulturowe, społeczne, ekonomiczne i rodzinne, przy czym nie
wolno zapominać, że wszystkie one oddziałują między sobą oraz wpływają i
poddają się wpływowi biologicznych czynników, opisanych wcześniej.  

Wpływ rodzinny jest jasny. Jemy
to, co dają nam rodzice i w ten sposób kształtujemy swoje gusty smakowe oraz
przyzwyczajenia żywieniowe. Mama i tata mają też ogromny udział w formowaniu
postawy dziecka wobec aktywności fizycznej. Jeżeli więc rodzice uczą dziecko i
pokazują mu niewłaściwe wzorce, takie jak regularne, częste spożywanie chipsów,
słodyczy, fastfoodów, to zwiększają szansę, że będzie ono otyłe wkrótce lub w
dorosłości. Warto zatem uczyć dziecko dobrych nawyków, takich jak spożywanie
warzyw, owoców i „normalnych” dań (zupy, kasze, ziemniaki, strączki, pełnoziarniste
produkty mączne, ryby, chude mięso itp.), a unikanie fastfoodów (wysoko- i
gęstokalorycznych hamburgerów, zapiekanek, pizz, hot-dogów itp.) oraz
przekonywanie do ruchu: wycieczek, jazdy na rowerze, na rolkach, spaceru,
zabawy z dziećmi na dworze itd. Gdyby poszerzyć ten aspekt o kulturę, w jakiej
się wychowujemy, otrzymamy kolejny element układanki – tradycyjnie i kulturowo
przyjęte potrawy (np. moda na golonkę) także mogą oddziaływać na prawdopodobieństwo
wystąpienia nadwagi i otyłości.

otyłość nadwaga dieta
Otyłość. Za: Menno de Jong, Pixabay

Ciekawe i najbliższe głównym
przyczynom powodującym nadwagę i otyłość są czynniki społeczne i ekonomiczne. Liczne
badania pokazują, że na spożywanie niezdrowych, wysokokalorycznych produktów,
takich jak słodkie napoje, wpływa ich cena i dostępność. Opodatkowanie takiej
żywności choć nie spektakularnie, to jednak poprawia wybory konsumenckie
obywateli. Widać to w badaniach z różnych krajów, w tym także europejskich. Jedna
z nowszych naukowych prac na ten temat ukazała się w roku 2019 w żurnalu
„Annual Reviews”, ale nie jest ona pierwszą i jedyną, jak również zapewne nie
ostatnią, gdyż trend nakładania podatków cukrowych rozrasta się na kolejne
państwa dotknięte epidemią nadwagi i otyłości.
Kolejny ekonomiczno-społeczny
czynnik współodpowiadający za epidemię otyłości to tendencja do wyższych cen
„normalnych”, zdrowszych produktów, takich jak warzywa, owoce czy ryby, a
stosunkowo niskich kosztów jedzenia fastfoodowego. Trend ten jest szczególnie
wyraźny w USA. Dlatego mówi się, że otyłość i nadwaga to także skutek
nierówności dochodowych i kulturowych – osoby zamożniejsze częściej stać na
zdrowszą żywność oraz edukację w zakresie prawidłowej diety i aktywności
fizycznej. Psycho-społeczno-fizjologiczny wpływ na masę ciała może wywierać
jeszcze rzucanie palenia. Dr hab. Ewa Lange z SGGW dodaje, że „jemy więcej nie
tylko z powodu pośpiechu, ale i stresu czy nudy. Jedzenie może być elementem
relacji społecznych, zastępując lub rekompensując niektóre emocje. Spożywanie
produktów tłustszych czy bogatszych w łatwiej trawione i wchłaniane węglowodany
jest też często elementem nagrody, radzenia sobie z sytuacjami stresowymi”.

otyłość
Chudnięcie. Za: Tumisu, Pixabay, z późn. zm.

Otyłość i nadwaga jako skutek
chorób i otyłość polekowa

Czasami, w rzadkich przypadkach, większe
ryzyko wystąpienia nadwagi lub otyłości, a nawet nadwaga lub otyłość same w
sobie, mogą być następstwem chorób bądź stosowania niektórych leków. Klasycznym
przykładem jest spowodowany mutacjami chromosomu 15 (w wersji zależnej od tego
czy mutacja zaszła na kopii ojcowskiej czy matczynej, ze względu na imprinting
epigenetyczny) Zespół Pradera-Williego. W chorobie tej typowym objawem,
prowadzącym do przedwczesnej śmierci, jest właśnie otyłość, choć jak to często
bywa przy zaburzeniach wynikających z mutacji chromosomowych, rozmaitych
dysfunkcji zdrowotnych jest więcej (przy Zespole Pradera-Williego są to np.
upośledzenia funkcji umysłowych czy nieprawidłowo niskie napięcie mięśni).
Inny przykład choroby genetycznej
wywołującej otyłość to Zespół Cohena, wynikający z mutacji genu COH1,
który leży na chromosomie 8. Towarzyszące mu objawy, poza otyłością, to
niepełnosprawność intelektualna i wady w budowie twarzoczaszki. Kolejna choroba
genetyczna, silnie związana z otyłością, to Zespół Bardeta-Biedla. Jest to
zespół plejotropowy, poligenowy, czyli spowodowany nieprawidłowościami w
różnych genach, na różnych chromosomach (m.in. chromosomie 2, 11 czy 16). Mniej
drastyczny przykład genetycznej otyłości dotyczy osób z mutacjami w genie
kodującym leptynę (hormon sytości, apetytu). Jedną z częstszych niegenetycznych
chorób predysponujących do wzrostu masy ciała jest niedoczynność tarczycy. Niektóre
choroby pośrednio zwiększają ryzyko nadwagi i otyłości, ze względu na „prootyłościowe”
działanie stosowanych w ich leczeniu preparatów (np. niektóre leki
przeciwpsychotyczne czy sterydowe).

nadwaga otyłość
Przyczyny nadwagi i otyłości.

Ewolucyjne przyczyny epidemii otyłości

Dotychczas pisałem o przyczynach
otyłości w skali czasu „tu i teraz”. Jednak oprócz tego ważne jest spojrzenie
na problem z perspektywy biologii i medycyny ewolucyjnej. Rzecz w tym, że przez
tysiące i miliony lat ewolucji organizmy, z których wyewoluowaliśmy, a także bliżsi
przodkowie dzisiejszych ludzi, żyły w warunkach niedoboru pożywienia lub co
najmniej takich, w których by móc coś zjeść trzeba się było namęczyć, naszukać,
upolować, zaryzykować. Wynalezienie rolnictwa wprowadziło te wahania w stany
ekstremalne – urodzaj pozwalał zebrać odpowiednie plony, ale klęski nieurodzaju
wiązały się z katastrofalnym niedożywieniem i głodem. Wobec tego jesteśmy
genetycznie-fizjologicznie nastawieni na gromadzenie tłuszczu, bo m.in. pod tym
względem populacje, z których się wywodzimy, selekcjonował dobór naturalny. Szybka
zmiana środowiska, w postaci pojawienia się po II Wojnie Światowej (czy po
upadku ZSRR w krajach Wschodu) łatwo dostępnej i taniej żywności oraz zaniku
powodów wymuszających ciągłą aktywność fizyczną, nie dała szansy na
dostosowanie się do niej. Dlatego też o otyłości mówi się również jako o
chorobie cywilizacyjnej lub chorobie ewolucyjnej, gdyż jest ona w skali
wielopokoleniowej skutkiem niedostosowania się do zmieniającego się otoczenia.  

Zagłębiając się w szczegóły można
znaleźć ciekawe, nie wykluczające się wzajemnie hipotezy naukowe dotyczące
ewolucyjnych przyczyn otyłości. Jedna z nich to hipoteza oszczędnego genu, w
dużej mierze pokrywająca się z tym, co napisałem wyżej. Mówi o tym, że geny
(warianty genów), które w przeszłości były korzystne – zwiększały gromadzenie
tłuszczu czy apetyt – w dzisiejszych okolicznościach nadmiaru żywności i braku
ruchu są niekorzystne. Jest ona jednak krytykowana przez zwolenników hipotezy
dryfujących genów otyłości, stawiająca raczej na dryf genetyczny, czyli nie
wynikające z selekcji pojawianie się i rozprzestrzenianie „prootyłościowych”
wariantów genów, które mogłoby wynikać np. z mniejszego zagrożenia ludzi ze
strony drapieżników i tym samym ustania selekcji ograniczającej ewolucję w
kierunku gromadzenia większej ilości tłuszczu w tkance tłuszczowej. Drugi
argument świadczący przeciwko pierwszej hipotezie polega na tym, że nie
jesteśmy pewni co do tego, czy przed wynalezieniem rolnictwa okresy głodu i
niedożywienia faktycznie były tak częste i regularne oraz powtarzające się
przez miliony lat, by mogły doprowadzić do rozpowszechnienia się polimorfizmów
genetycznych odpowiadających za predyspozycję do nadwagi i otyłości. Zasadniczo
obie koncepcje nie wykluczają się, bo w jednym okresie mógł działać dobór, a w
innym upowszechnienie alleli „prootyłościowych” mogło być bardziej skutkiem
dryfu. Trzecia hipoteza – oszczędnego fenotypu – mówi o tym, że jeśli ciężarna
kobieta jest niedożywiona, to płód genetycznie (np. poprzez metylację
odpowiednich genów) nastawia się na warunki głodu, aby być do nich lepiej
przystosowanym. W efekcie, przy nadmiarze pożywienia i niedoborze ruchu po
narodzinach, może być narażony na większe prawdopodobieństwo wystąpienia
otyłości. Ideę tę podbudowują m.in. badania epigenetyczne osób, które
doświadczyły Zimy Głodu w Holandii w 1944/45 i ich potomków.

otyłość
Otyły mężczyzna. Za: FatM1ke

Otyłość i nadwaga w szerszym kontekście

Otyłość jest poważną chorobą
całego organizmu. W większości przypadków spowodowana jest przede wszystkim
nieprawidłowym żywieniem się i zbyt rzadkim poruszaniem, ale predysponowana
jest także przez niektóre warianty pewnych genów i
społeczno-kulturowo-ekonomiczne warunki rozwojowe. Nadwaga może pogarszać stan
zdrowia, szczególnie gdy wiąże się ze zwiększeniem obwodu talii i, przede
wszystkim, zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości. Choć nie wolno pomijać kwestii
leczenia tych, którzy już są otyli, to w walce z epidemią otyłości i nadwagi
kluczowe jest zapobieganie – szczególnie u dzieci i młodzieży, ale także wśród
dorosłych. By robić to skutecznie, trzeba opierać się nie na jednostkowych
doświadczeniach poszczególnych osób, które wybrzmiewają czasem w mediach np.
przy okazji „Fat Pride” czy w przepychankach politycznych o podatku cukrowym,
ale na rzetelnych, licznych, mocnych i systematycznych dowodach publikowanych w
czasopismach naukowych.
Artykuł napisałem w ramach
współpracy ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) w Warszawie.
Literatura
Beales, P. L., et al. „New criteria for improved
diagnosis of Bardet-Biedl syndrome: results of a population
survey.” Journal of medical genetics (1999).
Bojanowska, Ewa, and Joanna Ciosek. „Can we
selectively reduce appetite for energy-dense foods? An overview of
pharmacological strategies for modification of food preference
behavior.” Current neuropharmacology (2016).
Caballero, Benjamin. „The global epidemic of
obesity: an overview.” Epidemiologic reviews (2007).
Calle, Eugenia E., et al. „Overweight, obesity,
and mortality from cancer in a prospectively studied cohort of US
adults.” New England Journal of Medicine (2003).
Cappuccio, Francesco P., et al. „Meta-analysis of
short sleep duration and obesity in children and
adults.” Sleep (2008).
Cawley, John, and Chad Meyerhoefer. „The medical
care costs of obesity: an instrumental variables approach.” Journal
of health economics (2012).
Cawley, John, et al. „The Economics of Taxes on
Sugar-Sweetened Beverages: A Review of the Effects on Prices, Sales,
Cross-Border Shopping, and Consumption.” Annual review of nutrition
(2019).
Chiolero, Arnaud, et al. „Consequences of smoking
for body weight, body fat distribution, and insulin resistance.” The
American journal of clinical nutrition (2008).
Cox, Laura M., and Martin J. Blaser. „Antibiotics
in early life and obesity.” Nature Reviews Endocrinology (2015).
DiBaise, John K., and Amy E. Foxx-Orenstein.
„Role of the gastroenterologist in managing obesity.” Expert
review of gastroenterology & hepatology (2013).
DIBAISE, John K., et al. „Gut microbiota and its
possible relationship with obesity.” In: Mayo clinic proceedings
(2008).
Dollman, Jim, Kevin Norton, and Lynda Norton.
„Evidence for secular trends in children’s physical activity
behaviour.” British journal of sports medicine (2005).
Finkelstein, Eric A., Ian C. Fiebelkorn, and Guijing
Wang. „National Medical Spending Attributable To Overweight And Obesity:
How Much, And Who’s Paying? Further evidence that overweight and obesity are
contributing to the nation’s health care bill at a growing
rate.” Health affairs (2003).
Frayling, Timothy M., et al. „A common variant in
the FTO gene is associated with body mass index and predisposes to childhood
and adult obesity.” Science (2007).
GBD 2015 Obesity Collaborators. „Health effects
of overweight and obesity in 195 countries over 25 years.” New
England Journal of Medicine (2017).
Gerlach, Gabriele, Stephan Herpertz, and Sabine
Loeber. „Personality traits and obesity: a systematic
review.” Obesity reviews (2015).
Gortmaker, Steven L., et al. „Television viewing
as a cause of increasing obesity among children in the United States,
1986-1990.” Archives of pediatrics & adolescent
medicine (1996).
Grundy, Scott M. „Obesity, metabolic syndrome,
and cardiovascular disease.” The Journal of Clinical Endocrinology
& Metabolism (2004).
Horne, J. „Obesity and short sleep: unlikely
bedfellows?.” Obesity reviews (2011).
Hruby, Adela, and Frank B. Hu. „The epidemiology
of obesity: a big picture.” Pharmacoeconomics (2015).
https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
Hunskaar, Steinar. „A systematic review of
overweight and obesity as risk factors and targets for clinical intervention
for urinary incontinence in women.” Neurourology and Urodynamics:
Official Journal of the International Continence Society (2008).
Joffe, Barry, and Paul Zimmet. „The thrifty
genotype in type 2 diabetes.” Endocrine (1998).
Johansson, Edvard, et al. „Obesity and labour
market success in Finland: The difference between having a high BMI and being
fat.” Economics & Human Biology (2009).
Jokela, Markus, et al. „Association of
personality with the development and persistence of obesity: a meta‐analysis
based on individual–participant data.” obesity reviews (2013).
Kirkland, James L., and Deborah E. Dobson.
„Preadipocyte function and aging: links between age‐related changes in
cell dynamics and altered fat tissue function.” Journal of the
American Geriatrics Society (1997).
Kivitie‐Kallio, Satu, and Reijo Norio. „Cohen
syndrome: essential features, natural history, and
heterogeneity.” American journal of medical genetics (2001).
Krzysztoszek, Jana, Ida Laudańska-Krzemińska, and
Michał Bronikowski. „Assessment of epidemiological obesity among adults in
EU countries.” Annals of agricultural and environmental medicine:
AAEM (2019).
Levitsky, David A., et al. „Quantifying the
imprecision of energy intake of humans to compensate for imposed energetic
errors: A challenge to the physiological control of human food
intake.” Appetite (2019).
Liu, Rui, and Barbara S. Nikolajczyk. „Tissue
immune cells fuel obesity-associated inflammation in adipose tissue and
beyond.” Frontiers in immunology (2019).
Loos, R. J. F., and C. Bouchard. „FTO: the first
gene contributing to common forms of human obesity.” Obesity
Reviews (2008).
Luppino, Floriana S., et al. „Overweight,
obesity, and depression: a systematic review and meta-analysis of longitudinal
studies.” Archives of general psychiatry (2010).
Miller, Michelle A., et al. „Sleep duration and
incidence of obesity in infants, children, and adolescents: a systematic review
and meta-analysis of prospective studies.” Sleep (2018).
Mozaffarian, Dariush, et al. „Changes in diet and
lifestyle and long-term weight gain in women and men.” New England
Journal of Medicine (2011).
Müller, Timo D., et al.
„Ghrelin.” Molecular metabolism (2015).
Neovius, Kristian, et al. „Obesity status and
sick leave: a systematic review.” Obesity reviews (2009).
Ness-Abramof, Rosane, and Caroline M. Apovian.
„Diet modification for treatment and prevention of
obesity.” Endocrine (2006).
Østbye, Truls, John M. Dement, and Katrina M. Krause.
„Obesity and workers’ compensation: results from the Duke Health and
Safety Surveillance System.” Archives of internal medicine (2007).
Reeves, Gillian K., et al. „Cancer incidence and
mortality in relation to body mass index in the Million Women Study: cohort
study.” Bmj (2007).
Reilly, John J., et al. „Early life risk factors
for obesity in childhood: cohort study.” Bmj (2005).
Rosen, Thord, et al. „Increased body fat mass and
decreased extracellular fluid volume in adults with growth hormone
deficiency.” Clinical endocrinology (1993).
Rosenheck, Robert. „Fast food consumption and
increased caloric intake: a systematic review of a trajectory towards weight
gain and obesity risk.” Obesity reviews (2008).
Salmon, Jo, and Anna Timperio. „Prevalence,
trends and environmental influences on child and youth physical
activity.” Medicine and Sport Science (2007).
Sandholt, C. H., T. Hansen, and O. Pedersen.
„Beyond the fourth wave of genome-wide obesity association
studies.” Nutrition & diabetes (2012).
Shoelson, Steven E., Laura Herrero, and Afia Naaz.
„Obesity, inflammation, and insulin
resistance.” Gastroenterology (2007).
Smemo, Scott, et al. „Obesity-associated variants
within FTO form long-range functional connections with IRX3.” Nature (2014).
Speakman, John R. „Thrifty genes for obesity, an
attractive but flawed idea, and an alternative perspective: the ‘drifty
gene’hypothesis.” 
International journal of obesity (2008).
Stelmach-Mardas,
M., Rodacki, T., Dobrowolska-Iwanek, J., Brzozowska, A., Walkowiak, J.,
Wojtanowska-Krosniak, et al.
„Link between food energy
density and body weight changes in obese adults. ” Nutrients (2016).
Thorleifsson, Gudmar, et al. „Genome-wide
association yields new sequence variants at seven loci that associate with
measures of obesity.” Nature genetics (2009).
Wadolowska, L., Kowalkowska, J., Czarnocinska, J.,
Jezewska-Zychowicz, M., Babicz-Zielinska, E. „Comparing dietary patterns
derived by two methods and their associations with obesity in Polish girls aged
13–21 years: the cross-sectional GEBaHealth study.” Perspectives in
public health (2017).
Webber, L., Halicka, E., et al. „Projected
incidence of overweight and obesity and related disease incidence across
Poland.” Central European journal of public health (2014).
Whitaker, Robert C., et al. „Predicting obesity
in young adulthood from childhood and parental obesity.” New England
journal of medicine (1997).
Wilks, D. C., et al. „Objectively Measured
Physical Activity and Fat Mass in Children: A Bias-Adjusted.” (2011).
Willer, Cristen J., et al. „Six new loci
associated with body mass index highlight a neuronal influence on body weight
regulation.” 
Nature
genetics (2009).

 

 

Bioksiążka

 

Najnowsze wpisy

`

Liczba komentarzy: 15 na temat “Jakie są przyczyny nadwagi i otyłości?

  1. "Wobec tego szczególnie ważne jest, aby przed spożywaniem nadmiernej liczby kalorii chronić dzieci i młodzież, ponieważ w ich wieku preadipocyty dużo aktywniej różnicują się w dojrzałe komórki tłuszczowe."
    .
    Tyle, że bzdura. W dawnych czasach uważano że zdrowe dziecko powinno być tłuste. I niejadków czynie tępiono :).
    Ale potem tłuste dziecko przekształcało się w szczupłego dorosłego.
    Coś się zmieniło…

  2. Bardzo cenny i wyczerpujący wpis. Naprawdę mi się przydał. Właśnie jestem na dobrej ścieżce do otyłości. Już daje mi się zdrowie we znaki i po przeczytaniu tego wpisu nabrałam motywacji 😀

    1. Dziękuję. Zachęcam oczywiście do stosowania prawidłowej, nierygorystycznej diety, aktywności fizycznej, wysypiania się i innych, które wpływają pozytywnie i na zdrowie pod kątem tkanki tłuszczowej i inne parametry.

  3. W temacie odżywiania nie zauważyłem ważnego punktu: CUKRU UTAJONEGO.
    Człowiek wie, ile słodzi herbatę czy kawę – ale ile jest cukru w pieczywie, keczupach, musztardach czy innych produktach, nawet nie będących „oficjalnymi” słodyczami – albo nie wiadomo, albo nie ma czasu i umiejętności na dokładne liczenie.
    Zalecałbym też większy szacunek dla genetyki – nawet, jeśli w wyliczeń wynika jej mniejszościowe znaczenie, to jest to jedyny czynnik działający BEZ PRZERWY, a w dodatku jest on niemożliwy do zmiany w czasie życia. Jeśli ktoś ma „otyłe DNA”, to prędzej popadnie w chorobę psychiczną, niż znacząco schudnie.
    Nie ma czegoś takiego, jak denializm – jest obrona przed zwalaniem winy na poszkodowanego.
    Pozdrawiam.

    1. 1 – dlatego popieram wprowadzenie wyraźnych oznaczeń na wysokokalorycznych, gęstoenergetycznych, niezdrowych produktach, ostrzegających przed tym i skutkami zdrowotnymi (coś jak jest na opakowaniach papierosów czy piwa)

      2 – czynniki genetyczne nie zawsze działają bez przerwy, czasem by się mogły ujawnić, muszą zadziałać określone sekwencje zdarzeń i warunki środowiskowe, o czym też pisałem w tekście; poza tym to, że wpływ genetyczny na rozwój nadwagi i otyłości ma poboczną rolę, nie znaczy że nie mam szacunku do genetyki, wręcz przeciwnie, to jedna z moich ulubionych dziedzin biologii 🙂

      3 – https://www.totylkoteoria.pl/2017/12/co-to-jest-denializm.html

  4. Bakterie mające większą zdolność do rozkładu błonnika i umożliwiające pozyskiwanie z niego energii mogą być liczniejsze przy nieprawidłowościach "mikrobioty"? Czym jest mikrobiota?

  5. Tylko jak z tymi jogurtami jest? Taka średnia bańka "kolorowego" jogurtu ma nawet chyba więcej cukru niż puszka coli.

    Drugie – wysokobiałkowe produkty jak np. niektóre ryby, mięso niektórych ptaków też są "kaloryczne" ale mają bardzo mało tłuszczu i praktycznie zero cukru. Czy poziom kaloryczności ma dobre powiązanie z "potencjałem" przyczyniania się  do otyłości?

  6. Szanowny Panie, w tekście brakuje podstawowych informacji dot. Otyłości jako problemu hormonalnego. Organizm ludzki w drodze ewolucji został wyposażony w hormonalny mechanizm regulacji wagi oparty na cyrkulacji leptyny. Mechanizm zapobiega zarówno tyciu jka i chudnięciu jeżeli funkcjonujemy prawidłowo. Nie napisał Pan nic o leptynooproności. Szczątków są poruszone kwestie innych niż leptyna hormonów przy okazji omówienia kwestii stresu i cyklu dobowego to za mało. Na koniec powtarzanie, że ludzie tyją bo dużo jedzą to tak jak powtarzanie, że w Polsce jest susza, bo spadło za mało wody. Albo zdanie drużyna A wygrała mecz bo zdobyła więcej bramek. Zdanie prawdziwe, tylko czy coś wyjaśnia?

    1. Podstawowe informacje każdy zna, tylko lenistwo ludzi obojętnie: starych, czy młodych powoduje to, że wygodniej zjeść smakołyk niż zażyć pół godziny ruchu.

    2. Do Pana nieznanego – wmawianie ludziom, że wysiłek fizyczny oraz dieta doprowadzi do zmiany wagi jest przesądem, co wykazały liczne badania naukowe w tym na uczestnikach amerykańskiego programu Co masz do stracenia? (The Biggest Loser). Wysiłek fizyczny jest niezastąpionym narzędziem terapeutycznym, ale nie jako metoda walki z otyłością.
      Tak więc najwyraźniej podstawowe informacje nie są znane, skoro powiela Pan poglądy oparte o tzw. zdrowy chłopski rozum. Organizm ma naturalne mechanizmy kontroli wagi (patrz słynne Minnesota study, odkrycie leptyny w latach 90) a współczesna dieta zawierająca produkty zwiększające wydzielanie insuliny, uszkadzające mikroflorę, stres i zaburzenia rytmu dobowego wyłącza ten mechanizm.

  7. Skoro według tych wszystkich łekspertów specjalistów, "wysokokaloryczne posiłki bogate w tłuszcz" są przyczyną otyłości, to dlaczego na dietach ketogenicznych ludzie chudną, nawet bez ćwiczeń? Przecież według tego, co tutaj piszesz, powinni być otyli i to baaaaardzo!xddd

  8. Byłem zmartwiony niepełnym opisem tematu, kiedy poruszał Pan go pierwszy raz. Tym bardziej dziękuję za ten wpis. To jest znakomity i pełen obraz sytuacji. Otyłości jako choroby i najczęściej jej wieloskładnikowej genezy.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *